بخش‌های اصلی
صفحه اصلی::
آشنایی با انجمن::
اخبار انجمن::
کمیته علمی::
نقد و بررسی سیاست ها ::
کارگروه اقتصاد دانش::
اخبار علمی::
کتابخانه مجازی::
عضویت ::
آلبوم تصاویر::
پیوندها::
ارتباط با ما ::
تسهیلات پایگاه::
پست الکترونیک::
پیام ویژه::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
آخرین مطالب بخش
:: دومین همایش ملی آموزش عالی «سرآمدی آموزش» در دانشگاه تهران برگزار شد
:: نظام نامه پیوست فناوری و توسعه توانمندی های داخلی در قراردادهای بین المللی و طرح های ملی ابلاغ شد
..
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
..
کتابحانه مجازی

AWT IMAGE

..
الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت

AWT IMAGE

..
ساخت اقتصاد دانش در ایران

AWT IMAGE

..

AWT IMAGE

  AWT IMAGE

 
:: آموزش عالی و پایداری ::

  آموزش عالی و پایداری

  جمعیت توسعه علمی ایران روز چهارشنبه مورخ بیست و سوم آذرماه میزبان صاحبنظران و علاقمندان بحث «آموزش عالی و پایداری» بود. در این جلسه دکتر رضا مکنون، استاد دانشکده مهندسی عمران و محیط زیست دانشگاه صنعتی امیرکبیر به سخنرانی پرداخت.

  در ابتدای جلسه دکتر جعفر توفیقی، رئیس جمعیت، ضمن خوشامدگویی و تشکر از حضور علاقمندانی که دعوت انجمن را قبول و در جلسه هم‌اندیشی شرکت کردند، گفت: جمعیت توسعه یک انجمن علمی است که با مجوز وزارت علوم، تحقیقات و فناوری فعالیت می‌کند و ماموریت اصلی آن بررسی و نقد سیاست‌های علمی کشور و ارائه بازخورد به قانون‌گذاران، سیاست‌گذاران و مسئولان در جهت بهبود آنها است و با توجه به تاثیر گذاری آموزش عالی و دانشگاه و نقش آنها در توسعه کشور و این که هر روز این نقش پررنگ‌تر می‌شود، جمعیت توسعه علمی ایران موضوع مهمی را در دستور کار دارد و با طیف وسیعی از متخصصان و صاحبنظران این حوزه، اعضای هیات علمی، دانشجویان دوره دکتری و ارشد ارتباط گسترده شبکه‌ای دارد و مسائل تاثیرگذار در سرنوشت علمی کشور را مورد بحث قرار می‌دهد. در این انجمن سیاست‌های روز کشور در حوزه علم و فناوری از طریق سخنرانی‌ها، هم‌اندیشی‌ها، جلسه‌ها، مورد بحث و تبادل نظر قرار داده می‌شود و جمع بندی مباحث در اختیار نهادهای ذیربط؛ وزارت علوم، شورای عالی انقلاب فرهنگی، کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس و ... قرار می‌گیرد و سعی داریم از این طریق مسئولیت مان را در قبال توسعه علمی کشور ایفا کنیم. برای این کار از همه علاقمندان دعوت به همکاری می‌نمائیم تا آخرین تحولات علمی را در سطح ایران و جهان بررسی کنیم و بتوانیم به کمک هم گام‌های موثری را به جلو برداریم. در این جلسه بحث «آموزش عالی و پایداری» توسط آقای دکتر رضا مکنون ارائه خواهد شد. ایشان در حوزه مطالعات توسعه پایدار و آموزش عالی، مسائل محیط زیست و رصد کردن تحولات علمی چهره شناخته شده‌ای است و در انتهای جلسه نیز فرصتی برای بحث و تبادل نظر خواهیم داشت.

  در ادامه جلسه دکتر رضا مکنون به بحث در خصوص این موضوع پرداخت و گفت: بحث پایداری در سال‌های اخیر در دانشگاه‌های دنیا مطرح بوده است و دانشگاه امیرکبیر نیز رشته‌ای با عنوان «مهندسی آینده پژوهی» را از دو سال پیش در مقطع کارشناسی ارشد دایر کرده است که در آن درسی با عنوان آینده پژوهی و توسعه پایدار ارائه می‌شود. به همین دلیل من به این موضوع پرداختم تا تحولات مربوط به توسعه پایدار در آموزش عالی را مورد تحقیق و پژوهش بیشتر قرار دهم. در یکی از جلسات هیات مدیره جمعیت توسعه علمی ایران، پیشنهاد برگزاری جلسه هم‌اندیشی با این موضوع ارائه شد و نهایتاً این جلسه به بحث مذکور اختصاص یافت.

  در خصوص نقش دانشگاه و آموزش عالی در جامعه به زبان ساده می‌توان گفت قصد آموزش عالی و دانشگاه تربیت نیروی انسانی متخصص برای پاسخگویی به نیازهای حال و آینده و انجام پژوهش است. تقریباً فارغ التحصیلان کنونی ما باید پاسخگوی نیازهای چهل یا پنجاه سال دنیای آینده باشند. با توجه به این تحولات گسترده که در دنیا در حال اتفاق افتادن است، یک سوال مهم مطرح است: آیا سیستم کلاسیک آموزش عالی ما برای تربیت نیروی انسانی کافی است؟

  در دانشگاه‌های ما بعضی از دروس همچنان با عناوین و مشخصات چهل یا سی سال گذشته ارائه می‌شوند و حتی مقداری تعصب در برخی دانشکده‌ها وجود دارد که روی عناوین و فصول بحث‌ها پافشاری می‌کند و هیچ گونه تغییری را نمی‌پذیرد.

  در بحث آینده‌پژوهی یک سوال مهم مطرح است: نیازهای آینده یک کشور چیست؟

  برخی از متفکرین معتقدند که آینده تداوم خطی نیازها است، این دسته از افراد خطی فکر می‌کنند. اما به نظر می‌رسد که این دنیای متغیر ظاهراً دیگر خطی نیست و تغییرات شگرفی در آن در حال وقوع است، و این امر به وضوح از طریق پیگیری اخبار روزانه آشکار است. رقابت شدید اقتصادی، که بین کشورها برای بقا در ساختار جهانی و برای رفاه بیشتر مردم‌شان وجود دارد، نشان می‌دهد که هر کشوری که آمادگی رویارویی با این رقابت گسترده را نداشته باشد از دور خارج می‌شود. این امر فقط در حوزه اقتصادی مطرح نیست. مثلاً در بین کشورهای اتحادیه اروپا نیروی انسانی یونان نمی‌تواند با آلمان رقابت کند. در اتحادیه اروپا این دیدگاه وجود دارد که برای بقای بیشتر در مقابل ایالات متحده، باید آمادگی بیشتری برای رقابت شدید داشته باشند. به جز تحولات گستره اقتصادی، ما هر روزه با تحولات اجتماعی و فرهنگی تازه‌ای نیز روبرو می‌شویم که منجر به خلق نیاز‌های تازه‌ای می‌شود و از سوی دیگر رشد و توسعه گستره علم و فناوری که برای آسان‌تر برآوردکردن نیازها است منجر به خلق نیازهای دیگری نیز می‌شود و در کنار آن ارزش‌هایی مثل محیط زیست، حقوق مردم، حقوق نسل آینده نیز که نیاز به پاسخگویی دارد، بسیار جدی‌تر شده است و نسل آینده و فارغ التحصیلان جدید باید به طور جدی‌تری پاسخگوی اجتماعی در مقابل جامعه‌ها باشند. در آیین نامه انجمن مهندسی عمران امریکا آمده است: اگر مهندس قرن بیست و یکم، اطلاعی دارد، اخلاقی نیست که آنرا به مردم نگوید. یعنی مثلاً اگر در شرکتی کار می‌کند و می‌داند که در محاسبات آن‌جا زلزله منظور نشده است، نباید به علت آن که ممکن است از کار او را اخراج کنند، موضوع را بیان نکند. این امر بسیار چالش‌برانگیز و تناقض‌برانگیز است. در حال حاضر آمریکا می‌گوید مهندسان باید این طور اخلاقی عمل کنند در حالیکه ما ایرانی‌ها که تعالیم اسلامی هم داریم باید مقیدتر به این ارزش‌ها باشیم.

  شرایط جوامع و شرایط جهانی دائماً در حال تغییر است و تربیت متخصص و انجام پژوهش برای چنین محیط متغیری نیاز به دوراندیشی، تشخیص شرایط آینده (تا حدودی) و تدارکات کافی برای پاسخگویی به چنین محیطی است.

  در هر حال این دنیایی که دائم در حال تغییر است، چه متخصصی و کدام پژوهش را باید برای این محیط متغییر آماده کنیم و تا چه حدی باید بدانیم در آینده چه اتفاقاتی می‌افتد؟ این امر قطعاً دارای ریسک نیز می‌باشد. با این ریسک چگونه باید برخورد کرد؟ در دانشگاه‌ها عمدتاً باید تربیت نیروی انسانی مورد توجه قرار گیرد. این نقش دانشگاه‌ها اکنون پررنگ تر و قوی‌تر شده است و قطعاً با ارا ئه تعدادی واحد درسی، نمی‌توان فردی را تربیت کرد که چهل یا پنجاه سال آینده نیازهایش را برآورده کند . نیاز به بازآموزی روز به روز بیشتر احساس می‌شود.

  تعریف من از توسعه پایدار این است: توسعه برای رفاه جامعه با توجه به اثرات جانبی آن در زمان حال و بدون کاهش توان نسل آینده برای توسعه و رفاه. و در این تعریف پایداری ( Sustainability ) مفهومی فراتر از توسعه پایدار ( Sustainable Development ) است. توسعه پایدار دو بعد عرضی و طولی دارد. آن کاری را که می‌خواهیم انجام بدهیم چقدر از نظر جغرافیایی روی سایر فعالیت‌های محیط اثر دارد؟ و چقدر در طول زمان؟ و این همان منافع بین نسلی است. اقتصاد دانان بحثی با عنوان « Sustainable Economy » دارند و موضوع اصلی شان این است که نرخ بهره باید چه باشد؟ یا این نرخ بهره‌های کنونی یک ریال سرمایه‌گذاری برای نسل آینده صرفه ندارد چون حداکثر تا پنج سال آینده هر سودی، به قیمت امروز صفر می‌شود. محیط زیستی‌ها معتقدند که باید نرخ بهره را صفر بگیریم. در هر حال بهتر است هر دو این الگوها را بررسی کنیم. سرمایه‌گذاری در تمام زیرساخت‌سازی‌ها، جاده‌سازی‌ها، و ... همه سوال برانگیز خواهد بود. اقتصاد کلاسیک دیگر پاسخگو نیست. از طرف دیگر امروزه اثرات ساختن زیر‌ساخت‌ها نیز مورد بحث است. مثلاً ما می‌خواهیم سد بسازیم، نتیجه آن که دریاچه ارومیه خشک می‌شود. در جلسه‌ای که در کمیته ملی توسعه پایدار تشکیل شده بود پیشنهادی مطرح شد مبنی بر این که برای حل مسائل منطقه خاورمیانه باید کشورها با یکدیگر همکاری داشته باشند چرا که مثلاً ریزگردها از کشور عراق به ایران می‌آیند و مساله ما به تنهایی محسوب نمی‌شود و حتی سازمان ملل هم باید وارد عمل شود. یکی از مهمانان جلسه این نکته را خاطر نشان کرد که به جای ارائه پیشنهاداتی از این دست بهتر است ما مسئله دریاچه ارومیه خودمان را حل کنیم که به زودی ده میلیارد تن آلودگی و ریزگرد در هوا پخش خواهد کرد. در واقع ما عرض جغرافیایی و مکانی را اصلاً در توسعه‌ در نظر نگرفته‌ایم. یک بخش مساله ( کمتر از ده درصد) مربوط به تغییر اقلیم است، اما توسعه بی‌رویه بخش کشاورزی در اطراف دریاچه ارومیه، ساخت و ساز سدهای جدید در اطراف آن، و ... عوامل دیگری هستند که منجر به شکل‌گیری این فاجعه قرن شده‌اند.

  در حال حاضر در دنیا ابعاد جدید پایداری در حال مطرح شدن است و تمام طراحی‌ها و نگرش‌های کلاسیک را به هم ریخته است. بحث توسعه پایدار، در سال های اخیر، بیشتر به سمت موضوع پایداری کشیده شده است. در بحث توسعه پایدار، چالش بر سر این است که مثلاً اگر میخواهیم یک سد بسازیم این ساخت و ساز برای نسل کنونی و نسل آینده دردسر ساز نباشد و سرمایه را به هدر ندهد. اما در حال حاضر در همه ابعاد به موضوع پایداری توجه می‌شود. به طور مثال در بحث توسعه پایدار سیاسی، اگر یونان و مصر بتوانند تغییرات و تحولات پیش روی‌شان را با موفقیت پشت سر بگذارند، و به آرامش دست یابند، نشان‌دهنده این است که ساختار سیاسی پایداری دارند.

  پایداری در آموزش عالی به معنای تربیت متخصصان به گونه‌ای است که بتوانند برای یک تا دو نسل پاسخگوی نیازهای متغیر آینده باشند و همیشه موقعیت خودشان را به عنوان پیشتاز ( Pioneer ) در جامعه حفظ نمایند. به نظر میرسد مثلاً مهندس اگر پایدار باشد باید بتواند در دوره آینده نقش پیشتاز یا جایگاه بالا برای خودش حفظ کند. یک کشور هم می‌تواند پایدار باشد که در این همه تحولات، بتواند جایگاهی ماندگار برای خودش تضمین کند. اگر با یک تلاطم سیاسی یک کشور سقوط کند، آن کشور ناپایدار است. اگر دولت اوباما با وال استریت سقوط کرد نشان‌دهنده این است که این کشور هنوز به پایداری دست نیافته است و باید تغییراتی را در ساختار خود ایجاد کند که بتواند مشکل را حل کند و این نقش پیشتازی را سیاستمداران این کشور برعهده خواهند داشت.

  در دانشگاه‌های دنیا به پایداری به عنوان دانش فرارشته ای Trans disciplinary می‌نگرند و تلاش می‌شود که این نگرش جدید به نگرش های کلاسیک در آموزش‌های عالی افزوده شود. توجه به Sustainability در برنامه‌های درسی دانشگاه‌های بسیاری مشاهده می‌شود.

  برنامه درسی رشته Green Design and Sustainability دانشگاه Carnegie Mellon عبارت است از:

  Sustainability (6 units)

  Environmental Management (6)

  Environmental Life Cycle Assessment (6)

  Case Studies in Sustainability Engineering (6)

  Advanced Life Cycle Assessment (6)

  برای مثال دانشگاه توکیو دپارتمانی را طراحی کرده است با عنوان Frontier Science ، که رشته‌ای به نام Sustainability نیز در دوره دکتری دارد. عنوان تز یکی از دانشجویان دکتری این رشته «برگشت پذیری و پایداری» ( Sustainability Resiliance ) است و به این موضوع می‌پردازد که یک طرح چه زمانی از هم فرو می‌پاشد و دیگر قابل برگشت نیست؟. و این امر را در چندین زمینه مورد بررسی قرار می‌دهد. مثلاً از نظر پزشکی بدن انسان اگر overdose کند، به طور طبیعی مکانیزم‌هایی دارد که او را به حالت قبل بازگرداند. یا مثلاً جنگل برای مقابله با آتش سوزی مکانیزم‌های دارد. در رشته‌های مهندسی عمران و محیط زیست تابع هدف تعریف می‌گردد. ، ماکزیمم کردن سود همه افراد یک مجموعه است. ماکزیمم کردن سود باید رضایت همه افراد را جلب کند و ثانیاً باید در پایدارترین وضعیت باشد. بعضی مواقع لازم است مقدار سود کمتر باشد اما در ازای آن، مانند کشور سوئد، کارهایی انجام شود که علی رغم این که همه شهروندان این کشور پولدار نیستند، کمترین نارضایتی در حوزه اقتصادی وجود دارد. این سوال همواره در مورد سوئد وجود دارد که چرا در سوئد شورش نمی‌شود؟. چون در جزء به جزء برنامه ریزی ها در این کشور به مردم توجه می‌شود.

  اینها نمونه‌هایی از درس‌ها بود. مثلاً در رشته مهندسی عمران، مهندسی پایداری درسی است که مقدمه ای دارد و تمام چیزهایی را در برمی‌گیرد که فراتر از بحث‌های یک حوزه است و ما آنها را در برنامه های کلاسیک در نظر نمی‌گیریم.

  در بخش مهندسی پایدار دانشگاه‌های زیر دارای دروس پایداری هستند:

  Arizona State University

  University of Colorado

  British Columbia Institute of Technology

  American University in Dubai (AUD)

  University of Hawai`I

  Clem en son University

  University of Florida

  Colorado State University

  Texas A & M University

  Southern Polytechnic State University

  Virginia Tech

  مطالعه موردهای موفق طراحی و پایداری می‌تواند به عنوان یک متدولوژی برای شناخت روش‌ها به کارگرفته شود. می‌توانیم در میان کشورهای منطقه بررسی کنیم که کدام‌ها توانسته‌اند به وعده‌های خود از نظر تدارکات، محیط و آینده را شناخته و عمل کنند؟. هواپیمایی امارات، هواپیمایی قطر، توریسم ترکیه نمونه‌های موفق منطقه هستند. این کشورها بهتر از ما برنامه‌ریزی کرده‌اند و گفته‌های شان ماندگارتر می‌شود. ترکیه اعلام کرده است که تا سال 2050 میلادی دومین قدرت اروپا خواهد شد و هم در زیر ساخت‌ها و هم در زمینه پایداری کار می‌کند. همه این بحث‌ها فقط در موضوعات فنی نیست که ما یک ماشین خوب طراحی کنیم بلکه باید یک سیاست خوب بگذاریم. این مطالب و دروس حتی در سطح لیسانس نیز تدریس می‌شود.

  لذا ضرورت توجه به پایداری در دانشگاه‌ها روز به روز بیشتر می‌شود. این امر نیازمند توجه به موارد زیر است:

  Ø شناخت دقیق‌تر از عوامل شکل دهنده جهان آینده

  Ø شناخت بهتر از شرایط کسب و کار در آینده

  Ø شناخت بهتر علم و فناوری های در حال رشد و نقش آن ها در جوامع آینده

  Ø شناخت عمیق‌تر از تحولات اجتماعی و فرهنگی و اثرات آن ها بر نیازهای آینده جوامع

  Ø ضرورت آموزش مستمر ( Continious education ) برای برخورد با دنیای متغیر

  Ø طراحی انعطاف‌پذیرتر برای شرایط محیط متغیر

  Ø توجه به چرخه عمر تولیدات و فعالیت‌ها

  Ø راهکار بهتر مقابله با ریسک‌های محیطی و ریسک‌های فناوری

  Ø تلاش در کاهش رابطه توسعه و آلودگی محیط زیست

  Ø نقش و مسئولیت اجتماعی متخصصان

  در آیین نامه‌ ISO 26000 مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد این در حالی است که تاکنون بحثهای اخلاقی در سایر گواهینامه‌های ایزو مطرحنبود. این موارد جزء نگرش‌های آینده خواهد بود.

  عواملی که دنیای آینده را شکل می‌دهد کدام است؟ این عوامل نظیر: شرایط کسب و کار آینده، شناخت بهتر علم و فناوری در حال رشد، شناخت بیشتر از تحولات عمیق فرهنگی و اجتماعی و اثرات آن روی نیازهای جامعه، آموزش مستمر، انعطاف پذیر بودن طراحی به نحوی که بتواند شرایط متغییر محیطی را تحمل کند، توجه به راهکارهای مقابله با ریسک‌های فناوری و محیطی، رابطه توسعه و آلودگی محیطی و نقش و مسئولیت‌های اجتماعی متخصصان باید بیشتر شناخته شوند.

  برخورد ساختاری دانشگاه‌های جهان با بحث پایداری را از دو طریق عمده میتوان پی‌گرفت:

  § تاسیس دفاتر پایداری در دانشگاه ها

  * تاسیس مرکز تحقیقات پایداری

  نمونه دروسی که ذکر می‌گردد مربوط به Prinston university و MIT است که کتابی با عنوان Sustainability on campus منتشر کرده است، این دانشگاه‌ها واحدها، دفتر یا انستیوهایی تاسیس کردند که در بحث پایداری از انرژی خورشیدی تا جداسازی زباله و گیاه و کشت را در برمی‌گیرند. در این میان چندین دانشگاه حتی اعلام کرده‌اند که به تحقق پروتکل کیوتو پیوسته‌اند و می‌خواهند به سهم خود آلودگی محیط زیست را کمتر کنند. بعضی از دانشگاه‌ها به صورت آنلاین میزان مصرف انرژی را در دپارتمان‌های خود نشان می‌دهند و سعی دارند که به سطح بالای پایداری دست یابند.

  در سایت FAO عکس یک بشقاب غذا گذاشته شده است و انرژی مصرفی برای تهیه آنرا محاسبه کرده‌اند. مثلاً لوبیای آن که در کشور چین تولید شده بود، شش هزار کیلومتر طی کرده است. به همین ترتیب می‌توان محاسبه کرد که برای تولید هر یک واحد از تولیدات چقدر آب و انرژی صرف می‌شود. تولید هر یک کیلو گوشت گاو شانزده مترمکعب آب، یک کیلوگرم گندم دو مترمکعب، یک کیلوگرم سیب زمینی دویست و پنجاه لیتر نیاز دارد. اگر یک کشوری که با مشکلات کم آبی مواجه است فقط برای تولیدات محصولات پرآب برنامه‌ریزی کند، قطعاً به زودی خشک می‌شود و منابع آبی محدودش را از دست می‌دهد. در مورد غذا این کشور باید بیشتر مصرف گیاهی را ترغیب کنند چون مصرف آب و انرژی تولیدات گیاهی به مراتب کمتر است. در مقایسه کشوری که مصارف گوشت بیشتری دارد، علاوه بر این که نرخ بیماری شهروندان آن بالاتر است، به آب و انرژی بیشتری برای تولید این قبیل محصولات نیاز دارد. در سال‌های اخیر انستیتویی با موضوع Sustainable Food تاسیس شده است. این امر نشان می‌دهد که در همه زمینه‌ها امکان کار روی بحث پایداری وجود دارد.

  از دیدگاه توسعه پایداری‌ها که اگر بشود رابطه توسعه را با آلودگی قطع کرد ما می‌توانیم زمین را نجات بدهیم. هر اقدام توسعه‌ای ما سه برابر آلودگی به همراه دارد. در همین راستا به نام موسسات و دانشگاه‌هایی نظیر «تورنتو» و « MIT » کلماتی نظیر Green و Sustainable اضافه شده است که نوعی نگاه محیط زیستی را نشان می‌دهد: این دانشگاه‌ها مسیر دوچرخه سواری دارند، برای استفاده از اتوبوس‌های کم مصرف به اساتید و دانشجویان کارت‌های رایگان داده می‌شود. با توجه به این قبیل ایده‌ها و با استفاده از کمک دانشجویان دوره ارشد و دکتری در دانشگاه صنعتی امیرکبیر نیز دفتر پایداری دایر گردیده است که آدرس وب سایت آن ( Sustainability.aut.ac.ir ) است و فعالیت‌های HSE دانشگاه یعنی بهداشت، ایمنی و محیط زیست را به عنوان کف پایداری در نظر گرفتهشده است و معتقدیم که اولاً پردیس دانشگاه باید پاک باشد. دوم این که در آموزش و پژوهش هم باید به بحث پایداری توجه شود و نگرش پایداری در آن لحاظ شود. همچنین بعد از اجرای این برنامه‌ها در خود دانشگاه، محیط اطراف دانشگاه هدف خواهد بود و قصد داریم که به این موضوع پرداخته شود که آیا دانشگاه می‌تواند ایده‌هایش را به محیط پیرامونش مثلاً به شهروندان ساکن خیابان حافظ بقبولاند؟

  این دفتر در بخش آموزش اهداف زیر را دنبال می‌کند:

  v تاسیس دفتر توسعه پایدار در دانشگاه و راه اندازی سایت

  v برگزاری کنفرانس، کارگاه های آموزشی، دوره های ایمنی برای پیمانکاران در محوطه دانشگاه

  v ارائه تک درس و واحدهای اختیاری در زمینه توسعه پایدار و HSE

 

  و در بخش پژوهش در جستجوی دستیابی به موارد زیر است:

  v شناسایی پروژه هایی که در دانشگاه در زمینه توسعه پایدار اجرا می شود

  v معرفی پروژه هایی در زمینه اجرای توسعه پایدار در سطح دانشگاه

  v بررسی قابلیت ها و درس های ارائه شده در دانشکده های مختلف در زمینه دفتر توسعه پایدار

 

  اهداف این دفتر در سطح پردیس دانشگاه عبارتند از:

  v ارائه دستورالعملهای و پیشنهاد های اجرایی شامل راهکارهای صرفه جویی در مصرف آب، انرژی،کاغذ، ضایعات (خصوصاً ضایعات آزمایشگاهها)

  v تهیه دستورالعملهای اولیه برای برقراری سامانه HSE (سلامت، ایمنی و محیط زیست) در سطح دانشگاه

  v تهیه مستندسازی حوادث مربوط به ایمنی، بهداشت و محیط زیست که در دانشگاه اتفاق می افتد.

 

  اهداف در سطح محله پایدار:

  Ø مشارکت با همسایگان دانشگاه (دبیرستان البرز، وزارت نفت و ...) برای تحقق توسعه پایدار

  Ø تسهیل در روابط بین دانشگاهی و بین المللی برای توسعه پایدار

  Ø جذب کمکهای ملی و بین المللی برای بهینه سازی فعالیتهای آموزشی و پژوهشی توسعه پایدار در دانشگاه

 

  در واقع ما می‌خواهیم نمونه عملی استفاده از انرژی خورشیدی را با احداث ساختمان‌هایی که انرژی خورشیدی در آنها استفاده می‌شود، نشان دهیم یا مثلاً طرحی ساده برای ایمنی تمام مغازه‌های منطقه ارائه دهیم و بسته طرحی با هزینه معقول به آنها که اعلام آمادگی کنند، ارائه گردد تا دیگر شاهد این قبیل حوادث حداقل در محدوده دانشگاه صنعتی امیر کبیر نباشیم. به این ترتیب به مرور زمان گروهی تربیت می‌شوند که اصلاح‌گر آینده خواهند بود. شعار دانشگاه این است که پایداری باید از دانشگاه شروع شود. در دنیا دانشگاه‌ها پیشتاز علم و به کارگیری آن هستند، چرا نمی‌توانند در حوزه توسعه و پایداری در جامعه نیز پیشتاز باشند؟. در بخش آموزش این حوزه، برنامه‌ و دروسی و نیز رشته‌های جدیدی در حال اضافه شدن است. دانشگاه آریزونا موسسه یا واحدی به نام پایداری وجود ندارد اما روی وب سایت‌شان اسامی و رزومه علمی هفتاد تا هشتاد استادی را که در این حوزه فعالیت و پژوهش داشته‌اند را قرار دادند. یک دانشگاه دیگر طرحی را ارائه کرده است که هیچ زباله‌ای از این دانشگاه خارج نشود و همه زباله‌ها بازیافت شوند. ممکن است که این کار با هزینه زیادتری انجام شود اما حداقل سود آن این است که اگر بعدها این کشور به دنبال الگویی برای این مساله باشد، نمونه عملی آن موجود است و به این ترتیب پایداری می‌تواند کم کم به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود.

  در ادامه جلسه حاضران به بحث و تبادل نظر پرداختند. سخنران این جلسه در پاسخ به این سوال که آیا وزارت علوم تاکنون هیچ اقدامی در این زمینه انجام داده است؟ تصریح کرد: ما تاکنون فرصتی برای طرح این موضوع در وزارت علوم نداشته‌ایم، ولی در میان مقالات تالیفی در این بحث دیدم که معاون محترم آموزشی وزارت علوم در این زمینه کار و پژوهش داشته است و به همین دلیل تصور می‌کنم که در صورت طرح این موضوع، یعنی آموزش عالی و پایداری، با استقبال خوبی مواجه گردد. البته شاید اگر انتظار داشته باشیم که این اتفاق از بالا صورت گیرد، سال‌های زیادی به طول انجامد، اما اگر این تغییرات از خود دانشگاه‌ها شروع شود زودتر به نتیجه خواهد رسید. امریکا تا چند وقت پیش پروتکل کیوتو را امضاء نمی‌کرد و معتقد بود که پایبندی به آن هزینه زیادی خواهد داشت. اواخر دوره دولت بوش، تحت تاثیر فشار اجتماعیبالاخره این پروتکل را قبول کرد. در دوره دولت اوباما، او در قبال مساله انرژی صد و پنجاه میلیارد دلار تعهد کرد و وزیر انرژی‌اش نیز یکی از برندگان جایزه نوبل است. کشورهایی نظیر سوئد، دانمارک و فنلاند نیز به جای فعالیت‌های انفرادی و مجزا تلاشی را برای قبولاندن برنامه‌ها و طرح‌های مرتبط با پایداری به دولت‌هایشان آغاز کرده‌اند و در همین راستا بحث «دولت سبز» مطرح شد. در انگلیس از زمان بلر، در نخست وزیری دفتر دولت سبز تاسیس شد. در آمریکا هم در دفتر رئیس جمهوری همه طرح‌های مرتبط با توسعه پایداری وجود دارد. بنابراین حمایت نظام‌ها و دولت‌ها از بحث پایداری روز به روز در حال پر رنگ‌تر شدن است. در همان زمان در ایران، شورای عالی اقتصاد داشتیم که تصمیمات مهمی در آن شورا اتخاز می‌گردید اما مدافعان محیط زیست در این تصمیم‌گیری‌ها هیچ نقشی نداشتند

  دکتر مکنون در پاسخ به سوال یکی دیگر از حاضران در جلسه در خصوص این که: پیش شرط‌های توسعه آموزش چیست؟ ایجاد یک واحد و اداره به نظر می‌رسد که هیچ مشکلی حل نخواهد شد. پیش شرط هایی که باید برای تحقق این امر وجود داشته باشد، کدامند؟ کشورهایی که در این زمینه موفق بوده‌اند چه مسیری را طی کرده‌اند تا به این نتایج رسیده‌اند؟ آیا عوامل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی هم در این امر دخیل هستند؟، گفت: اولین سوال همین است که آیا می‌توان با برنامه‌ریزی این فرایند را پیش برد یا خیر؟ نشستی در خصوص آینده پژوهی دو ماه پیش در فرهنگستان علوم برگزار شد ، من همین سوال را از همکاران سابق سازمان برنامه پرسیدم که چرا اجرای برنامه‌ها در ایران موفق نیست؟

  در پاسخ به این سوال گفته شد: در همه کشورهای دنیا عمدتاً دو حزب وجود دارد که این احزاب برنامه‌ریزی می‌کنند. وقتی حزبی سرکار می‌آید برنامه خودش را اجرا می‌کند و اگر شکست خورد حزب دیگر جایگزین آن می‌شود. تمام اروپا یک حزب سوسیالیست و یک حزب لیبرال دموکرات دارندتوسعه پایدار مثل یک پله دور آسانسور است که بالاخره بالا می‌رود. این ساختار در کشورهای اروپایی با دو حزب ساخته شده است و در ایران این الگوهای کوچکتر که پیاده می‌شود فعلاً در حد تجربه است و تصمیم سیاسی مدیریت از موارد کلیدی در این خصوص خواهد بود.

  در ادامه بحث دکتر توفیقی این نکته را اضافه کرد که: به نظر می رسد در همه کشورها نظام سیاسی سکاندار این فرایند و مسئول است. چون در تعریف نظام سیاسی آمده است که قصد تدبیر امور یک کشور را دارد و فهم نظام سیاسی و درک و شعور و قابلیت‌هاست که می‌تواند هدایت‌گر باشد.

  دکتر چاووشیان ، از دیگر صاحبنظران شرکت کننده در این نشست، این سوال را مطرح نمود: فرق فرهنگ و پایداری چیست؟ ارتباط آنها با هم چگونه است؟.

  دکتر مقصود فراستخواه ، عضو هیات علمی موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، به عنوان دیگر میهمان این نشست دیدگاه‌های خود را در این خصوص مطرح کرد و گفت: در ارتباط با این موضوع به نظر می‌رسد که دو موضوع باید از هم تفکیک بشود . موضوع اول نقش دانشگاه‌ها در پایداری جامعه مانند محیط زیست وغیره است که بحث حاضر عمدتاً به آن معطوف شد. اما موضوع دوم که به نظر بنده مهم تر است پایداری خود آموزش عالی است. یک دانشگاه مثل هر سازمان دیگر ببیند که در حوزه پایداری باید چه کارهایی انجام دهد؟ و چه نقشی دارد؟ و اما موضوع دوم در خصوص «پایداری آموزش عالی» است. یعنی با توجه به نگاهی درونی‌تر در حوزه آموزش عالی است. به نظر من دانشگاه باید تولید و انتقال دانش را به صورت پایدار انجام دهد. اگر ما رویکرد میان رشته‌ای در آموزش عالی نداشته باشیم، آموزش عالی پایدار نیز نخواهیم داشت. بحث اصلی امروز ما این نیست که دانشگاه باید مثل هر نهاد دیگری یا حتی مثل کارخانه ایران خودرو دفتر توسعه پایداری داشته باشد، بلکه بحث مهم‌تر این است که اگر یک دانشگاه در کارهای تحقیقاتی و برنامه‌های آموزشی خود میان رشته‌ای نباشد قطعاً پایداری اتفاق نمی‌افتد. اگر در دانشگاه مهندس تربیت کنیم اما آموزش عمومی خوب نداشته باشیم، به پایداری نخواهیم رسید. در واقع بحث این است که خود ساختار درونی آموزش عالی چه بایسته‌هایی دارد که آن ماموریت‌هایی را که در حوزه انتقال و تولید دانش انجام می‌دهد پایدار باشد.

  دکتر مکنون در تایید بحث دکتر فراستخواه گفت: آیا روشی که ما داریم تضمینی ایجاد میکند که دانشگاه تهران و دانشگاه شریف همچنان در آینده رتبه و جایگاه خود را حفظ کنند؟ در دانشگاه کالیفرنیا، گروه مسئول یک رشته تحصیلی نیست بلکه گروه فقط درس تعریف می‌کند و آینده را می‌بیند. دپارتمان درس‌ها را مونتاژ می‌کند

  یکی دیگر از حاضران جلسه این نکته را اضافه کرد که: در کشورهای غربی هنگامی که یک سیاستمدار یا یک وزیر عوض می‌شود، سیاست‌های کلی تغییر نمی‌کند اما در کشور ما این وضعیت وجود ندارد. در آن دسته از کشورها، متخصصان برای سیاستمداران مثلاً در خصوص محیط زیست، موضوع را تبیین می‌کنند و سپس قانونی تعریف می‌شود و این قانون ضمانت اجرایی نیز دارد. باید این امر را برای مردم و نیز برای مسئولین عالی رتبه جا انداخت.

  دکتر محمد توکل ، استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران، در بخش دیگری از جلسه به بحث در مورد دیدگاه‌های خود پرداخت و گفت: در مورد نکته دکتر فراستخواه، آموزش عالی آتی فراتر از بحث‌های میان رشته‌ای خواهد رفت. یونسکو اعلامیه‌ای با عنوان «آموزش عالی در قرن بیست و یکم» ارائه کرده است که در آن متذکر شده است که نه تنها درس‌های بین رشته‌ای باید در دانشگاه‌ها رواج یابد بلکه مسائل جدیدی مثل مسئولیت اجتماعی آموزش عالی و بحث‌های تناسب آموزش عالی با نیازهای اجتماعی و مسائل فقر، فساد و بی‌عدالتی نیز باید در آنها بیاید. جنس این قبیل مسائل به گونه‌ای است که دانشجو و استاد نمی‌توانند از زیر بار مسئولیت آن شانه خالی کنند. دانشجو و استاد ما باید در قبال این گونه مسائل احساس مسئولیت کنند. در نتیجه آموزش عالی آتی این گونه خواهد بود و رگه‌های این نوع آموزش عالی در اعلامیه جهانی آموزش عالی در قرن بیست و یکم آمده است. این درحالی است که تاکنون تصور می‌شد که این قبیل موضوعات، مسائلی غیر علمی هستند. پیشنهاد می‌کنم جمعیت توسعه علمی ایران پیشنهادی به دانشگاه‌ها و دانشکده‌ها و نیز وزارت علوم ارائه دهد که دروسی تحت عنوان پایداری در رشته‌ها و دانشکده‌های مختلف از علوم انسانی و فلسفه تا علوم دقیقه، مهندسی، کشاورزی تعریف کنند تا نگاه بین رشته‌ای به عنوان قدم اول، در دوره‌های کارشناسی ارشد و دکترا ایجاد شود. وزارت علوم سال‌ها پیش به دانشکده‌ها این حق را داده بود که تا بیست درصد بتوانند برای رشته‌ها دروس جدید تعریف کنند و سرفصل‌ها را بتوانند تغییر دهند و متاسفانه بسیاری از دانشگاه‌ها اطلاعی از این اختیار ندارند.

  تهیه و تنظیم گزارش: فاطمه عزلتی مقدم

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


کد امنیتی را در کادر بنویسید >
::
دفعات مشاهده: 5065 بار   |   دفعات چاپ: 1005 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 204 بار   |   0 نظر
جمعیت توسعه علمی ایران Iranian Association for Scientific Development
Persian site map - English site map - Created in 0.055 seconds with 1041 queries by yektaweb 3443