بخش‌های اصلی
صفحه اصلی::
آشنایی با انجمن::
اخبار انجمن::
کمیته علمی::
نقد و بررسی سیاست ها ::
کارگروه اقتصاد دانش::
اخبار علمی::
کتابخانه مجازی::
عضویت ::
آلبوم تصاویر::
پیوندها::
ارتباط با ما ::
تسهیلات پایگاه::
پست الکترونیک::
پیام ویژه::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
آخرین مطالب بخش
:: دومین همایش ملی آموزش عالی «سرآمدی آموزش» در دانشگاه تهران برگزار شد
:: نظام نامه پیوست فناوری و توسعه توانمندی های داخلی در قراردادهای بین المللی و طرح های ملی ابلاغ شد
..
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
..
کتابحانه مجازی

AWT IMAGE

..
الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت

AWT IMAGE

..
ساخت اقتصاد دانش در ایران

AWT IMAGE

..

AWT IMAGE

  AWT IMAGE

 
:: زمین در زیر بار جمعیت و مصرف ::

  زمین در زیر بار جمعیت و مصرف

  بخش اول

  جمعیت توسعه علمی ایران در نشست‌ هم‌اندیشی خود که در روز چهاردهم دی ماه سال جاری برگزار شد، موضوع «زمین در زیر بار جمعیت و مصرف» را به بحث گذاشت و طی آن دکتر یوسف ثبوتی، استاد فیزیک و بنیان‌گزار دانشگاه تحصیلات تکمیلی در علوم پایه زنجان و عضو هیأت مدیره جمعیت توسعه علمی ایران، به سخنرانی پرداخت.

  سخنران این جلسه در ابتدای سخنان خود گفت: تخصص من مسایل جمعیت و مصرف و مباحثی از این قبیل نیست، اما در طول سه چهار سال گذشته به بحث تغییر اقلیم، گرم شدن زمین و تمهیداتی که می‌توان برای رویارویی با تبعات ناخوشایند آن به کار گرفت، علاقه‌مند شده‌ام. در جستجو برای رسیدن به این هدف به گزارشهای( IPCC ( Intergovernmental Panel on Climate Change  رسیده‌ام. IPCC توسط سازمان ملل و سازمان هواشناسی جهانی در اواخر دهه 1980 تأسیس شده است. دانشمندان در چارچوب آن به بررسی تغییر اقلیم و تبعات آن می‌پردازند. اهداف IPCC بررسی درستی گرم شدن زمین سبب آن، تبعات آن روی اکوسیستم‌های آبی، گیاهی، انسانی، حیوانی، هوایی است. و اینکه چگونه می‌توان با تغییر اقلیم سازگار یا رویارو شد. در جستجوی جواب بالاخره به این نتیجه می‌رسیم که جمعیت زیاد و الگوی مصرف انسان صنعتی شده و صاحب دانش، روی زمین و اکوسیستم‌های آن تأثیر ناخوش‌آیند گذاشته است. این سازمان به طور مرتب گزارش‌هایی جامع تهیه می‌کند. آخرین گزارش جامع IPCC مربوط به سال 2007 است که در سه جلد و هر کدام در بیش از هزار صفحه ارائه شده است:

  Climate Change 2007- The Physical Science Basis

  Climate Change 2007- Impacts, Adaptation and Vulnerability

  Climate Change 2007- Mitigation of Climate Change

  Cambridge University Press

  یکی از مرجع‌های اصلی من در این بحث گزارش ­ های بالاست.

  بشر صاحب دانش امروز، صنعت را کم و بیش از سال 1750 شروع کرده است. برای توسعه علمی، صنعتی و اجتماعی به انرژی متکی بوده است. ساده‌ترین و ارزان‌ترین منبع انرژی در اختیارهم انرژی‌های فسیلی، شامل زغال سنگ در درجه اول، و نفت و گاز در درجه دوم، بوده است. او این منابع را که از میلیون ­ ها سال پیش در زیر زمین مدفون بوده‌ استخراج کرده و سوزانده است. از آنجا که پایه همه این سوخت ­ ها کربن است مقدار زیادی کربن دیاکسید ( CO2 ) به وجود آمده که نیمی از آن به هوا داده شده و مابقی در آب اقیانوس‌ها حل شده است.

  حل شدن کربن دی‌اکسید در آب اقیانوس‌ها، باعث بالاتر رفتن اسیدیته اقیانوس‌ها می‌شود و برای تمام موجودات صدف‌ساز و کلونی‌های مرجانی گرفتاری ایجاد می‌کند. کربن دی‌اکسید موجود در هوا به طول موج‌های مرئی و فروسرخ نزدیک شفاف است، اجازه می‌دهد تابش خورشید وارد زمین بشود. ولی به طول موج‌های بلند و گرمایی تابش زمین در فروسرخ دور کدر است. اجازه نمی‌دهد تابش زمین بیرون برود. از این نگاه کربن دی اکسید در جو مانند شیشه در در و دیوار گلخانه نقش گرم کننده گی دارد. البته کربن دیاکسید تنها گازگلخانه ای نیست. نیتروز اکسید، ازن، و بخار آب هم همین خاصیت را دارند. ولی این‌که کربن را از زیر زمین بیرون آورده و سوزانده و به جو داده‌ایم تصرف بزرگ مقیاس در کل کره زمین ایجاد کرده‌ایم و اکنون سبب نگرانی شده است. اگر کربن دی‌اکسید به طور کامل از جو خارج شود دمای زمین که به طور متوسط 14 تا 15 درجه بالای صفر است به 15 یا 16 درجه زیر صفر کاهش می‌یابد و تمام کره زمین یخ می‌ز‌ند. بنابراین به طور طبیعی کربن دی‌اکسید باید در جو حضور داشته باشد تا اکوسیستم موجود به حیات خود ادامه دهد. ولی تأثیر بزرگ مقیاس انسان عصر صنعتی در طول 250 سال گذشته این روال طبیعی را تا اندازه‌ای به هم ریخته است.

  مدل‌های اقلیمی حاکی از آن هستند که در عرض‌های جغرافیایی بالا و مناطق استوایی بارش‌ها بیشتر می‌شود و به دلایلی در عرض‌های جغرافیایی متوسط کم می‌شود. یخچال‌ها آب می‌شوند، سطح دریاها بالا میاید و ممکن است مقدار زیادی از زمین‌های پستِ هم‌سطح دریاها زیر آب برود و مزارع و سکونت‌گاه‌ها را غرق کند. مثلاً بخش بزرگی از جزیره منهاتن ممکن است زیر آب برود. البته سرمایه و تکنولوژی آمریکا توانایی مقابله با این وضع را دارد. اما اگر سواحل پست بنگلادش زیر آب برود مقابله با فاجعه بسیار دشوار خواهد بود. برخی از کشورهای جزیره‌ای هم ممکن است بخشی از زمین‌هایشان را برای همیشه از دست بدهند و آواره اقلیم شوند.

  تکنولوژی و دانش جدید که بهداشت و درمان نوین را بوجود آورده سبب افزایش جمعیت شده و همراه با افزایش جمعیت، الگوی مصرف را تغییر داده است. اگر الگوی مصرف صد سال پیشِ جمعیت یک میلیارد نفری را در نظر بگیریم، و با آن چه که انسان 5/7 میلیارد نفری امروز دارد مقایسه کنیم، بلافاصله این سوال مطرح می‌شود که کره زمین چقدر توان دارد که تقاضای این جمعیت و مصرف را برآورده سازد؟ نگرانی‌ها در چه حد است؟ و اگر قرار است چاره‌ای برای آن‌ها اندیشیده شود، چه ممکن است باشد و توسط چه کسی و کدام گروه باید اندیشیده شود؟ از یکی دو سال پیش تا به امروز دنیا خودش را برای کنفرانسی به نام Rio+20, Planet under Pressure آماده می‌کند. این کنفرانس در بهار امسال در لندن برگزار خواهد شد و مسائل مربوط به محدودیت‌های کره زمین برای جمعیت زیاد و مصرف زیاد را بررسی خواهد کرد. در کنفرانس‌های جانبی Rio+20 اعلان شده است که :

  · استفاده بی حد و مرز از زمین و اکوسیستم آن با این حساب که منابع آن پایان‌ناپذیر است و جا برای ضایعات بی حد و مرز وجود دارد، زمین را به سوی ناتوانی می‌راند و این در حالی است که هنوز بسیاری از مردم دنیا در فقط مطلق به سر می‌برند، وضع بحرانی است، چاره در داشتن توسعه پایدار است و اقدام فوری می‌طلبد. و لازمه توسعه پایدار نیز در تغییر در ارزشها و رفتار اجتماعی و نیز راه حل‌های فناورانه است. مرجع: www.Rio+20

  توسعه پایدار در ساده‌ترین وجه به صورت زیر تعریف می‌شود: همه می‌توانند و حق دارند از مواهب کره زمین بهره‌مند شوند. ولی لازم است منابع و محیط زیست زمین را به صورتی که از نسل پیش از خود گرفته به نسل بعد از خود تحویل دهد. نسل حاضر حق ندارد امکانات و فرصت‌ زندگی خوب را از فرزندانش دریغ ندارد.

 

  مسئله جمعیت:

  تابستان سال 2011 جمعیت دنیا از مرز هفت و نیم میلیارد نفر گذشت. در دهه 1900 این جمعیت 65/1 میلیارد نفر بود و الان با گذشت صد سال پنج برابر شده است. در مورد آینده دنیا، پیش‌بینی‌ها متفاوت است: اگر کشورهای دنیا با تفاهم جمعی و هم‌آهنگ رفتار کنند ممکن است بحران جمعیت به وجود نیاید و یا قابل کنترل باشد. اما اگر هر کشوری و هر قومی راه خود را برود قطعاً با افزایش جمعیت و کوشش برای دسترسی به رفاه بهتر بحران جدی خواهد بود.

  هفت و نیم میلیارد جمعیت کنونی دنیا همچنان در حال افزایش است چین ، هند، و اندونزی بخش بزرگی از جمعیت دنیا را دارند. جمعیت کشورهای اروپایی و امریکا عملا از 1950 تا 2010 تغییر چندانی نکرده است و برابر پیش‌بینی‌ها تغییر زیادی هم نخواهد کرد. ولی جمعیت کشورهای در حال توسعه افزایش خواهد یافت. ( بعضی از تصمیم‌گیران ما بر این باورند که ایران می‌تواند تا 150 میلیون جمعیت را پشتیبانی کند.)

  افراد زیادی از مردم دنیا در حال حاضر به غذای کافی دسترسی ندارند و از امکانات یک زندگی مرفه نظیر آنچه در کشورهای پیشرفته میسر است استفاده نمی‌کنند. این گروه بالتبع اگر به درآمد بیشتری دست بیایند در جستجوی رفاه شهروندان کشورهای توسعه یافته خواهند بود، و این تقاضا هنوز فشار بیشتری بر زمین و منابع و اکوسیستم‌ آن خواهد آورد. استاد فیزیک دانشگاه تحصیلات تکمیلی در علوم پایه زنجان در ادامه بحث خود افزود: در نشریه نگاه نو رقم جالبی دیدم: 4/3 میلیارد جمعیت زمین به طور متوسط با درآمد روزانه 2 دلار زندگی می‌کنند. و طبیعی است استنباط کنیم که خیلی از این افراد حتی یک دلار و نیم دلار نیز درآمد ندارند.

 

  مسئله آب:

  قسمت اعظم آب در تمام کشورها صرف کشاورزی می‌شود. در کشور ما، به نقل از آقای دکتر اردکانیان، 95 درصد آب در بخش کشاورزی و 5 درصد در بخش صنعت و خانگی مصرف می‌شود. فاجعه‌آمیزتر در کشور ما این که آب کشاورزی ما به دست طبقه‌ای از اجتماع مدیریت می‌شود که کمترین اطلاعات علمی و فنی را دارند. روستایی و خصوصاً زن روستایی کمترین اطلاعات را درباره صرفه‌جویی آب دارند.

  کشورهای در حال توسعه، نیازی بیشتر از کشورهای توسعه یافته به تأمین غذا و به تبع به آب کشاورزی دارند.

  من این اواخر کتابی از دکتر پاپلی استاد جغرافیا در دانشگاه مشهد خواندم. به دولت توصیه می کند در سیاست خارجی خود استراتژی آب داشته باشد و هر جا آب هست، از دریاهای یخ بسته سیبری تا هر کجا که آب پیدا می‌شود، ایران به عنوان یک کشور کم آب سرمایه‌گذاری کند. راه‌حل‌های قشنگ و ایده‌آلیستی زیادی نشان می‌دهد که در کجا چه مقدار آب هست چگونه سرمایه‌گذاری کنیم.

 

  مسئله انرژی:

  منابع انرژی، تا قبل از 1750 چوب، ضایعات گیاهی و حیوانی، نیروی حیوانات، انرژی آب و تا اندازه‌ای باد (در جاهایی که از آسیاب بادی استفاده می‌شد) بود. از سال 1860 به بعد به دلیل توسعه صنعت، مصرف انرژی فردی تقریباً سی برابر شده است. 5 برابر هم افزایش جمعیت اتفاق افتاده که یک ضریب صد و پنجاه می‌شود. در سال‌های 1950 منابع سوخت زغال سنگ 5/26 درصد، گاز 21 درصد، زباله 10 درصد ، برق آبی 2/2 درصد، و سایر 7/0 درصد بود. در بین این سوخت‌ها سه مورد نفت، زغال سنگ و گاز سوخت‌های غیر قابل جایگزین و تجدید‌ناپذیر هستند. زغال سنگ از نظر ایجاد آلوده گی از همه آسیب‌رسان‌تر است. علاوه بر گاز CO2 مقداری گازهای سولفوره و گازهای ازته هم نشر می‌کند. در مرتبه بعد نفت و بنزین قرار می‌گیرند. گاز بهتر از دو مورد دیگر است. در هر حال اگر بخواهیم آسیب کمتری به کره زمین برسد این 82 درصد تولید و مصرف انرژی از سوخت‌های فسیلی باید کمتر شود و جایگزین شود.

  در مورد انرژی اتمی گمان نمی‌رود با اتفاقی که در چرنوبیل و فوکوشیما افتاد و با سیاست‌هایی که در حال حاضر اروپا در پیش گرفته است، مخصوصاً آلمان، تا ده یا بیست سال آینده استقبال وسیعی از انرژی اتمی برای تولید برق صورت گیرد. برای آینده آب و باد و خورشیدی پتانسیل بیشتری دارند. انرژی خورشید که به صورت گرما یا برق فتوولتائیک ذخیره می‌شود، در حال حاضر بزرگترین سرمایه‌گذاری‌ها را به خود اختصاص داده است.

  انرژی‌های نو شونده، آنهایی‌اند اگر مصرف شوند دوباره در دوره زمانی مناسبی از یک روز گرفته تا ده بیست سال قابل تجدید شدن باشند، مثلاً خورشید، اگر امروز از آن استفاده کنیم، فردا و پس فردا هم می توانیم. باد، آب رودخانه‌ها، چوب، ضایعات کشاورزی، و امواج اقیانوس‌ها هم تجدیدپذیرند. بخشی از منابع مورد استفاده کنونی مانند انرژی ژئوترمال نو هستند اما نوشونده نیستید. در هر حال در سده‌ای که در پیش است باید از مصرف نفت و گاز و زغال سنگ به طور قابل توجهی کاسته شود. کار آسانی نیست چون تمام ماشین‌های صنعتی که تا به حال درست شده‌اند بر پایه انرژی متراکم سوخت‌های فسیلی طراحی شده‌اند، نیروگاه‌های برق در سراسر دنیا با سوخت‌های فسیلی راه‌اندازی شده‌اند. عوض کردن آنها هم سرمایه وسیع می‌خواهد، هم به تکنولوژی جدید نیاز دارد و هم به همکاری بین‌المللی جهان شمول. گفتن این که باید سراغ انرژی‌های تجدیدپذیر برویم آسان است اما عمل کردن به آن بسیار دشوار. تمهیدات سیاسی، اقتصادی، تکنولوژیکی و ... بسیار زیادی می‌خواهد.

  در حال حاضر سهم منابع انرژی در تولید الکتریسیته در سطح جهان به این شرح است:

  زغال سنگ 42 درصد ، گاز 21 درصد، نفت 6/5 درصد

  نیروی آب 16 درصد، نیروی هسته ای 5/13 درصد، منابع نوشدنی 6/2 درصد.

  انرژی آب می‌تواند تا حدود 20 یا 25 درصد گسترش یابد. مخصوصاً در کشورهای آسیا و آفریقا و آمریکای لاتین هنوز از انرژی رودخانه‌های بزرگ به حد کافی بهره‌برداری نشده است. منابع نوشونده پتانسیل بیشتری دارند که البته سرمایه و تکنولوژی‌های نو میخواهد. در چهار ساعت تابش خورشید نیاز انرژی یک سال دنیا وجود دارد. اما چون خیلی رقیق پخش شده است جمع کردن آن سرمایه بر است.

  مسئله مصرف و تغییر الگوی آن:

  تا یک صد سال پیش در سرتاسر دنیا برق، الکترونیک، ماشین، تردد موتوری، کارگاه‌های صنعتی بزرگ و خیلی چیزهای دیگر نبود. زندگی روزمره عملاً با آنچه که زور بازوی انسان و حیوانات اهلی دور و برش فراهم می‌کرد می‌گذشت. غذا عملاً در محل تولید و مصرف می‌شد. اگر طبیعت مهربان نبود و خشک‌سالی و قحطی به وجود می‌آمد می‌بایست تسلیم می شد.

  مصرف آب از حد دو سه لیتر برای هر نفر تجاوز نمی‌کرد. تنها در جوامع اسلامی دستورهای عبادی مانند وضو و غسل مردم را به شست‌وشو وا می‌داشت. در جوامع دیگر چنین ترغیب و تشویقی وجود نداشت. به عنوان مثال در فرانسه تنها از اوایل قرن بیستم دولت به صرافت افتاد، در جهت تعمیم بهداشت، استخرهای عمومی ایجاد کند تا مردم عادی دسترسی آسان به آب داشته باشند. در جوامع مسیحی قرون 16 و 17 شست‌وشوی بدن حتی منع مذهبی داشت.

  مسکن در حد یک سرپناه ساده برای هر 5 تا 10 نفر در زیر یک سقف فراهم بود و آن هم بدون آب و امکانات بهداشتی مناسب. این وضع و حتی کمتر از آن هنوز در بسیاری از روستاها و شهرهای دنیا از جمله در کشور ما وجود دارد.

  مسافرت با پا و احیاناً با چارپا انجام می‌گرفت. حمل بار توسط خود انسان و چارپایش مقدور بود. و معلوم است که با پای پیاده و اسب و الاغ و شتر چه مسافت‌هایی را می‌شد پیمود و چه مقدار مال‌التجاره جا به جا کرد. مسافرت و حمل و نقل دریایی قابل توجه بود ولی در مقیاس آنچه که در اواخر سده بیستم و اوایل سده بیست و یکم می‌بینیم قابل مقایسه نبود.

 

  یک‌صد سال بعد،‌ اوایل قرن 21:

  · برق و انواع وسایل برقی از ضروریات هر خانه است. یک دستگاه ماشین سواری برای هر دو سه نفر به صورت نورم اجتماعی در آمده است.

  · ارتباطات الکترونیکی، تلفن، رادیو، تلویزیون، اینترنت از ضروریات زندگی هر فرد و خانوار شده است.

  · مسکن مجهز به آب و حمام و امکانات بهداشتی در داخل خانه و گرمایش و سرمایش آرزوی همگانی شده و در دسترس طبقه متوسط قرار گرفته است.

  · شستشوی روزانه و دفع فضولات خانگی به کمک آب، مصرف روزانه آب انسان شهری متوسط را از 5-2 لیتر به 150 الی 200 لیتر و بیشتر در روز رسانده است.

  · از برکت حمل و نقل موتوری و دریایی گسترده، دسترسی به ساخته‌ها و تولیدات ملت‌ها آسان و ارزان شده است.

  · غذا، لباس، و به طور کلی انواع مواد مصرفی آسان و فروان به دست می‌آید و همراه با حیف و میل است.

  · بهداشت و درمان نوین مرگ و میر را کم، عمرها را زیاد، و جمعیت را افزایش داده است.

  · مسافرت‌های دور و دراز میان‌قاره‌ای آسان و ارزان در دسترس طبقات متوسط اجتماعی قرار گرفته است.

  برای تجسم آینده بد نیست به بعضی اعداد و ارقام نگاه کنیم. در جدول زیر جمعیت و تعداد ماشین‌های چند کشور در سال 2010 آمده است.

 

  جمعیت کشورها و تعداد وسیله نقلیه موتوری برای 1000 نفر ________________________________________________________

  نام کشور

  جمعیت(2011)

  (میلیون نفر)

  وسیله نقلیه موتوری

  برای 1000 نفر

  چین

  1400

  (2008) 37

  هند

  1200

  (2006) 15

  آمریکا

  313

  (2009) 828

  اندونزی

  238

  (2008) 77

  برزیل

  192

  (2011) 249

  پاکستان

  179

  (2008) 11

  نیجریه

  163

  (2007) 31

  روسیه

  143

  (2011) 263

  بنگلادش

  143

  (؟) 2

  ژاپن

  128

  (2008) 593

  آلمان

  82

  (2008) 534

  ایران

  76

  (2010) 175

  ترکیه

  75

  (2008) 138

  انگلستان

  62

  (2008) 525

  ایتالیا

  61

  (2010) 690

  عراق

  33

  (؟) 50

  عربستان سعودی

  28

  (؟) 336

  افغانستان

  25

  (2008) 27

 

  الگوی زندگی سده 21، کم و بیش توسط کشورهای توسعه یافته تعیین و تعریف می‌شود و توسط توسعه یابندگان الگوبرداری می شود. توسعه یافته‌ها، صرفاً به خاطر این که زندگی بهتر و لوکس‌تری دارند مورد تقلید هستند. مردم کشورهای در حال توسعه به حق انتظار دارند و می‌کوشند به استاندارد رفاه شهرنشین غربی دست بیابند. حالا تصور کنید که سه میلیارد جمعیت کشورهای چین، هند، اندونزی، و پاکستان بخواهند عوض 20-10 ماشین برای هر هزار نفر، مانند آمریکا و لیختن‌اشتاین 850-800 ماشین داشته باشند. یا روزانه حمام بگیرند و فضولات خانگی‌اشان را با آب به فاضلاب شهری بفرستند و به عوض 10-5 لیتر، روزانه 150-200 میتر آب مصرف کنند. چه فشاری بر منابع آب و غذا و انرژی و موادخام کره زمین وارد خواهد شد. توسعه پایدار جوامع، با چه چالش بزرگ اقتصادی و تکنولوژیکی و اجتماعی و علمی روبرو خواهد شد. اجازه بفرمایید دوباره یادآور شوم که توسعه پایدار به این معناست که نسل حاضر زمین و منابع آن را به صورتی که از نسل پیشین‌اش گرفته به نسل بعدی خود تحویل دهد، و فرصت زندگی خوب را از فرزندانش دریغ ندارد.

  عضو هیأت مدیره جمعیت توسعه علمی ایران یادآور شد: در حال حاضر 4/3 میلیارد نفر از جمعیت دنیا با درآمد روزانه دو دلار و حتی کمتر زندگی می‌کنند. ولی این وضع به سرعت در حال تغییر است. از برکت دانش وتکنولوژی و البته ارتباطات سریع و وسیع بین‌المللی، تولید ناخالص کشورها در سراسر دنیا رو به افزایش است. بالا رفتن تولید ناخالص الگوی مصرف را نیز بالا خواهد برد و عدالت نیز چنین ایجاب می‌کند. ولی چالش‌های توسعه پایدار توجه عاجل تمام جوامع و همکاری و همفکری تمام دولت‌ها و حکومت‌ها را می‌طلبد.

  Rio+20 یکی از برنامه‌های سازمان ملل برای تحقق توسعه پایدار جوامع در سده 21 است. در بهار امسال کنفرانس Planet Under Pressure در لندن برگزار خواهد شد. هدف آن اندیشیدن چاره و راه‌کار برای رسیدن به اهداف Rio+20 است. توصیه‌های دانش‌پژوهان، تکنولوژیست‌ها، سیاست‌گزاران و دولت‌مردان، گردآوری و در 9 بخش خلاصه خواهد شد و در کنفرانس بعدی که تحت همان نام Rio+20 در ریودوژانیرو برگزار خواهد شد به دولت‌مردان عرضه خواهد شد. باید منتظر بود که در عرصه بین‌المللی میزان توافق‌ها بر تباین‌ها خواهد چربید یا مانند کنفرانس 2009 کپنهاگ، حاصلِ کار شیر بی‌یال و دم و اشکم خواهد بود.

  خلاصه توصیه‌های نه‌گانه (Rio+20 Policy Briefs) به شرح زیراند:

  · امنیت آب

  · امنیت غذا

  · تنوع زیستی و اکوسیستم

  · تحول در مدیریت‌ها و نهادها

  · تنیدگی تهدیدها و راه‌کارها

  · امنیت انرژی

  · سلامت

  · به‌زیستن

  · اقتصاد سبز

  از توصیه‌های نه‌گانه چهار خلاصه توصیه اول آماده شده و از طریق ماشین‌های جستجوی بین‌المللی در دسترس همگان است. پنج فقره دیگر در شرف آماده شدن‌اند. در تمام توصیه‌ها ابعاد علمی، تحقیقاتی، تکنولوژیکی، و اجرایی مورد تأکید قرار می‌گیرند. در مقام اجرا به گونه‌ای عدالت اجتماعی و بین‌المللی تأکید می‌شود. لازمه به کار بستن توصیه‌ها در بسیاری موارد رها کردن بعضی عادت‌ها و سنت‌های دست و پاگیر و جای گزینی آنها با راه و روش نو و متفاوت است. ممکن است با مقاومت و بی‌میلی افراد و گروه‌ها روبرو شود. از این‌رو ابعاد اجتماعی "زیستن در سده 21" باید با ظرافت و عالمانه مورد بررسی قرار گیرد و تمهیدات لازم برای کاهش مقاومت‌ها اندیشیده شود.

  به نظر می‌رسد مدیریت محلی و ملی و بین‌المللی، به خاطر تغییر شرایط دنیا باید به گونه‌ای تغییر کند. مدیریت اوایل قرن 20 برای قرن 21 کارآیی نخواهد داشت و باید متفاوت باشد. چون کره زمین و امکانات آن متفاوت است. این امر تا اندازه زیادی هم اتفاق افتاده است. مثلآ در طول قرن بیستم هیچ دولتی دنبال مستعمره کردن سایر کشورها نبوده است. به صرفه اقتصادی آن فکر کرده و آن را سودآور نیافته است. مدیریت فعلی دنیا برای 50 سال آینده جواب نخواهد داد. قراردادهای بین‌المللی باید بازنگری شوند و دولت‌ها با هم کنار بیایند.

  دکتر ثبوتی در بخش پایانی سخنانش گفت: در خصوص آلوده‌سازان بزرگ مطلبی در نشریه نگاه‌نو دیدم که به نظرم جالب آمد. بخشی از آن را در این جا نقل می‌کنم. چین سالانه 7711 میلیون تن کربن و آمریکا 5425 میلیون تن می‌سوزانند. کشورهای هند، روسیه، ژاپن، آلمان، کانادا، و کره جنوبی به ترتیب در رتبه‌های بعدی قرار دارند. کشور ما با سوزاندن 529 میلیون تن کربن در سال مقام نهم را دارد. در حال حاضر سهم کشورها از نظر نشر کربن دی‌اکسید به شرح زیر است. چین 25درصد، آمریکا 18 درصد، هندوستان 3/5 درصد، روسیه 2/5 درصد، ژاپن 6/3 درصد، آلمان 5/2 درصد، کانادا 8/1 درصد، کره جنوبی، ایران و بریتانیا هم در رتبه دهم 7/1 درصد کربن‌ دی‌اکسید دنیا را تولید می‌کنند.

  البته ارقام یادشده همه چیز را بازگو نمی‌کنند و مسئله ظرایف و ابعاد مختلفی دارد. مثلاً می‌توان پرسید که از عصر صنعتی تا به حال سرانه نشر گازهای گلخانه‌ای کشورها چه میزان بوده است. در این صورت استرالیا به نسبت جمعیت‌اش با 6/19 تن کربن در سال در رتبه اول قرار می‌گیرد. رتبه‌های بعدی به شرح زیراند:

 

  آمریکا

  7/17 تن کربن/نفرسال

  روسیه

  2/11 تن کربن/نفرسال

  آلمان

  3/9 تن کربن/نفرسال

  بریتانیا

  4/8 تن کربن/نفرسال

  چین

  8/5 تن کربن/نفرسال

  متوسط جهان

  5/4 تن کربن/نفرسال

  هندوستان

  4/1 تن کربن/نفرسال

  آفریقا

  1/1 تن کربن/نفرسال

 

  می‌توان پرسید مصرف سرانه چه میزان کربن دی اکسید نشر می کند. در این صورت چین استدلال خواهد کرد که درست است که گاز CO2 بیشتری از آسمان چین به جو نشر می‌شود. اما همه تولیدات‌اش در خدمت رفاه چین نیست. بخش بزرگی از آن به سایر کشورها صادر می‌شود. باید آنرا به حساب سایر کشورها نوشت. مثلاً اگر بخواهیم در حساب‌رسی نشر کربن دی‌اکسید صادرات و واردات کشورها را در نظر بگیریم، آن وقت بخشی از آلوده‌سازی ناشی از تولیدات چین به حساب مصرف‌کننده ایرانی نوشته خواهد شد.

  مرجع: نگاه نو ، سال بیستم، شماره نود ، تابستان نود ، صفحه چهل.

  بخش دوم

  پرسش و پاسخ

  بخش دوم این نشست به بحث و تبادل نظر میان حاضران اختصاص یافت.

  دکتر گنجی‌دوست، استاد دانشگاه تربیت مدرس، در طرح دیدگاه خود گفت: این آمارها برای کشورهایی مثل ما و کشورهای پیشرفته‌تر متفاوت است. من ده سال پیش به تایلند سفر کرده بودم، امسال هم مجدد به آنجا سفر کردم اما به نظر من هیچ فرقی نکرده است. قیمت تاکسی و هتل از سه سال پیش تاکنون تغییر نکرده است. در مقایسه با کشور ما به عنوان یک کشور انقلابی، کجای دنیا، انبوه‌سازی مسکن مثل ایران انجام می‌شود اما به ایجاد آلودگی آن فکر نمی‌کنند؟. سازمان تحقیقات مسکن هم حتی گله دارد که انبوه‌سازی گسترده مسکن مهر، چه توسعه‌ای ایجاد می‌کند؟ در کجای دنیا مشکل مسکن را با انبوه سازی حل می‌کنند، اما فکر آلودگی آن را نمی‌کنند؟ کل مسکن ما توسعه بی‌رویه است. در بحث ترافیک، راجع به آلودگی هوا تحقیقات شده است، اما در عین حال روز به روز ترافیک بیشتر می‌شود. درست است که باید ماشین‌های ما معاینه فنی شوند اما اگر قرار است همه ماشین‌ها معاینه فنی شوند، دو سال زمان نیاز است. این در حالی است که مسئولان بر این نکته تأکید داشتند که باید همه ماشین‌ها تا دو ماه دیگر معاینه فنی داشته باشند. توجیه‌هایی که ما داریم که تمام فاضلاب شهر دوازده میلیونی تهران را به جنوب آن هدایت کنیم، با مخاطرات جدی‌ای روبرو است. با مخاطرات این امر چه کار کردیم؟ آیا این توسعه پایدار است؟ تصفیه‌خانه فاضلاب رشت، رسماً سه سال پیش افتتاح شده است، اما با گذشت سه سال هنوز از آن استفاده نمی‌شود. به نظر من دولت‌ها باید روش‌های مدیریتی‌شان را اصلاح کنند. من که سی‌سال است در بخش محیط زیست فعالیت می‌کنم هنوز نمی‌توانم پیام تسلیت خود را در خصوص این موارد به آقای محمد‌زاده بگویم. ما چگونه می‌توانیم این مسائل را بیان کنیم؟ ما چگونه می‌توانیم ایران‌مان را نجات دهیم؟ چرا منِ نوعی به عنوان یک متخصص به کار گرفته نمی‌شوم که درباره شبکه فاضلاب تهران و شهرستان‌ها نظر بدهم؟ نقش ما در توسعه پایدار ایران‌مان چگونه باید باشد؟

  دکتر ثبوتی در پاسخ به این سوال گفت: نقش بنده به عنوان یک معلم گفتن و اطلاع رسانی است. اما درست فرمودید گوش شنوا پیدا کردن کار آسانی نیست.

  در ادامه بحث یکی دیگر از حاضران در جلسه از سخنران این جلسه پرسید: این همه منابع نفتی و گازی که از لایه‌های زیرین زمین استخراج می‌شود و نیز آبی که از منابع آب زیرزمینی استخراج می‌شود، در دراز مدت چه عواقبی برای کره زمین می‌تواند داشته باشد؟

  دکتر ثبوتی گفت: پاسخ سؤال جنابعالی در حوزه تخصص زمین‌شناسان است. ولی با توجه به این که نفت در عمق‌های خیلی پایین است از نظر زمین‌شناسی، فکر نمی‌کنم استخراج آن مشکلی برای ساختار زمین به وجود بیاورد. ولی این که مصرف سوخت‌های فسیلی، گازهای گلخانه‌ای را در جو زیاد می‌کنند مشکل‌آفرین است. باید سوخت‌های جایگزین پیدا شوند و کار آسانی نیست. در درجه اول شرکت‌های بزرگ نفتی برای حمایت از سود خود مقاومت می‌کنند. در درجه دوم دولت‌ها به خاطر این که رشد اقتصادی‌شان کند می‌شود و خودشان در خطر قرار می‌گیرند از دست زدن به اقدام‌های کارساز و جدی پرهیز می‌کنند. عدم همکاری آمریکا و استرالیا با تصمیم‌های 2009 کپنهاگ از همین ملاحظات ناشی می‌شد. در درجه سوم مشکلات تکنولوژیکی مطرح است. بالا بردن راندمان ماشین‌های موجود فسیل سوز چالش مهندسی بزرگی است. باید تکنولوژی‌های جدید آفریده شوند. مثلاً می‌توان با استفاده از انرژی خورشید ئیدروژن تولید کرد و در اتومبیل‌ها به کار برد. ولی تکنولوژی ئیدروژن شناخته شده نیست و یا هنوز در شروع کار است. یا چه باید کرد که سلول‌های فتوولتائیک ارزان‌تر و با راندمان بیشتر به دست آیند. گذشته از همه این‌ها،‌ چالش بزرگتر آمادگی مردم متوسط دنیا برای دگر زیستن است. مردم متوسط صدها و شاید هزاران سال است که با روال خاصی از زندگی خو گرفته‌ اند و برای خود ارزش‌ها و عادات آفریده و در مواردی بعضی از آنها را به مقام تقدس ارتقا داده اند. تغییر دادن اخلاق و عادات جوامع مجاهدت اجتماعی و فرهنگی می طلبد. نکته آ خر اینکه مسئله همکاری و هم‌نوایی دولت‌ها را هم باید در نظر داشت. تصحیح ناهنجاری‌های دنیا کار یک یا دو یا سه دولت نیست. همه دولت‌ها باید همدل و هم‌رأی باشند و تحقق این امر هم چالش بزرگی است.

  در ادامه جلسه دکتر جفعر توفیقی، رئیس جمعیت توسعه علمی ایران، به طرح دیدگاه خود در این زمینه پرداخت و افزود: پیرو صحبت‌های دکتر گنجی‌دوست، تجربه‌ای که در سایر کشورها وجود دارد جریان‌سازی در افکار عمومی است که عمدتاً توسط مردم و سازمان‌های مردم نهاد انجام می‌شود. که خیلی تأثیرگذار هستند و یا این‌که دولت‌ها گوش شنوا دارند و حکم‌رانی خوب می‌کنند. بحث حکمرانی خوب ( good governance ) در دنیا وجود دارد. مدیران ارشد و سیاستگذاران یا خودشان آن را درک می‌کنند و یا فشار افکار عمومی حالی‌شان می‌کند. مثلاً همین بحث هسته‌ای در ایتالیا، به دلیل فشار افکار عمومی متوقف شده است. آلمان نیز به همین دلیل، بحث هسته‌ای خود را کنار گذاشته است. مشکل ما در کشورمان این است که منهای مردم حکم‌رانی می‌کنیم و زیرساخت‌های مشارکت مردمی را توسعه نمی‌دهیم که مردم به فهم و درک عمیق در این قبیل مسائل برسند. این یک نمونه کوچک است. این قبیل جلسات کوچک می‌تواند ده‌ها و صدها برگزار شود و بعد انعکاس یابد و فشار ایجاد کند و افکار عمومی را تقویت کند و مسئولان را از این مسیر تحت فشار قرار دهد. این امر در دنیا تجربه شده است و کشور ما نیز اگر قرار است حکم‌رانی خوب داشته باشد باید مردم را در تصمیم‌گیری‌ها وارد کند. در حال حاضر ما نه در اقتصاد مردم را به حساب می‌آوریم نه در فرهنگ و نه در محیط زیست. ما از حکم‌رانی این را فهمیده‌ایم که قرار است یک جمع کشور را بدون مشارکت مردم اداره کند. این بحثی مهم است که دولت‌ها در بسیاری از کشورها پاسخگو نیستند و نظارتی را برنمی‌تابند.

  دکتر گنجی دوست در تأیید سخنان دکتر توفیقی اضافه کرد: من فکر می‌کنم که تعامل ما با دولت، به لحاظ اجتماعی کم است. 15 سال پیش کارخانه پارس اهواز را بازدید کردم. مدیر آن زمان کارخانه پارس می‌گفت ما زیر فشاریم که تولید را بالا ببریم چون باید گزارش دهیم. من گفتم: آخر به چه قیمتی؟ شما فاضلاب سرطان‌زا وارد رودخانه می‌کنید؟ در آن زمان رودخانه کارون بسیار آلوده شده بود و الان نمی‌دانم که وضع رودخانه چطور است. من فکر می‌کنم ما می‌توانیم کاری کنیم. مثلاً گروهی از ما اساتید از آقای محمدزاده بخواهیم که در مقابل توسعه مسکن مهر عکس‌العملی نشان دهد. ما نمی‌گوییم مسکن مهر نه. بلکه می‌گوییم با چه شرایطی اری؟. همین کنفرانس ریو، قبل از آن اگر بشود جمعی از متخصصین این موارد را به سران مملکتی بگوید و مثلاً در مورد فاضلاب تهران من برنامه‌ای بنویسم و دیگران هم در مورد توسعه بی‌رویه صنایعی مانند پتروشیمی، نفت و ... می‌توانند کار کنند و به این ترتیب همه ما می‌توانیم در این جهت همکاری کنیم.

  دکتر رضا مکنون، عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر، این سوال را مطرح کرد که: اگر قطعی باشد که بحرانی در دنیا در حال اتفاق افتادن است و ریشه بحران به جمعیت و الگوی مصرف مربوط می‌شود و این امر اگر مورد قبول اکثریت کشورها باشد، آیا چیزی از تغییرات آب و هوایی را می‌توان منتسب به خورشید و اتفاقات ادواری آن دانست یا این که صد در صد آن مربوط به درون است؟

  دکتر ثبوتی در پاسخ به سوال دکتر مکنون خاطر نشان کرد: زمین در طول حداقل یک و نیم میلیون سال گذشته، ده دوازده دوره یخ بندان و میان یخ بندان دیده است. یخ بندان حدود صد و ده- بیست هزار سال طول می‌کشد. میان یخ‌بندان که دوره‌های گرم است، حدود بیست-سی هزار سال دوام می آورند. شواهدی هست که این تغییرات را ناشی از خورشید بداند. دما در این دوره‌ها به تناوب بالا و پایین رفته است. در مواردی یخ‌بندان به قدری شدید بوده و انباشت یخ در قطب‌ها سطح دریاها را چنان پایین آورده بوده که شبه جزیره کامچاتکا به آلاسکا و انگلستان به اروپا وصل بوده است. ولی این‌‌ها در مقیاس‌ زمانی صد هزار سال و بیست هزار سال به تناوب آمده و رفته‌اند. الان کم و بیش در پایان یک میان یخ بندان هستیم و کره زمین به سوی دوره یخ‌بندان دیگری می‌رود. ولی نه تا پایان قرن 21 بلکه تا ده- پانزده هزار سال دیگر. مسئله به این صورت است: بیست هزار سال است که دوره گرم داریم. انسان، گیاه، حیوان و بطور کلی زیست بوم در هفت- هشت هزار سال گذشته به آب و هوای موجود و به نوعی غذا و آب و کشاورزی و راه و رسم زندگی خو گرفته است. ولی صنعت و تکنولوژی و به تبع آن جمعیت و مصرف یکصدسال گذشته، در کره زمین تصرف بزرگ مقیاس کرده و بیم می‌رود که زمین را در برهه زمانی چند ده سال آینده به سوی بحران ببرد. عوض کردن راه و رسم چند هزار ساله در چند ده سال برای انسان و حیوان و گیاه میسر نیست و یا بسیار مشکل‌ و هزینه‌بر است. البته این نکته هم قابل یادآوری است که تمام موجودات زنده باشد یا نباشد به حال زمین هیچ فرقی نخواهد کرد چون دوره‌هایی بوده که انسان و حیوان و گیاه نبوده‌اند. منتها این انسان سده 21 است که خود را موظف به نگاهداشت خود و محیط زیست‌اش میداند.

  در اواخر 1980 اقلیم‌شناسان و هواشناسان گرم شدن زمین را به خاطر فعالیت‌های انسان یادآور شدند. تا موضوع جلب توجه بین المللی بکند دو سه سال طول کشید. سازمان ملل و سازمان جهانی هواشناسی پیشگام شدند و پانل دولت‌ها برای تغییر اقلیم را پایه گذاشتند. که درستی ماجرا و چگونگی آن را بررسی کنند. یک جمله از گزارش چهارم ICCP (2007) را برایتان می‌خوانم.

  "رصد جهانی دمای میانگین هوا و اقیانوس‌ها، آب شدن وسیع برف‌ها و یخ‌ها و بالا آمدن جهانی تراز دریا حکایت از گرمایش مسلم نظام اقلیم دارد."  منبع: زمین گرم، یوسف ثبوتی، گیتاشناسی 1390.

  گزارش سوم IPCC  پنج سال پیش‌تر، محتاطانه تر بود و می‌گفت ممکن است دلیل گرم شدن زمین فعالیت‌های انسان باشد اما در گزارش چهارم، امر قطعی طرح می‌شود.

  دکتر مکنون به بیان نظرات خود در این خصوص پرداخت و گفت: تا دو یا سه سال قبل در مجامع بین المللی افرادی بودند که گرمایش جهانی انسان‌پایه را قطعی نمی‌داشتند. اما از دو یا سه سال پیش اتفاق‌آراء به وجود آمد و سازمان ملل بر آن صحه گذاشته است و تقریبا همه مجامع به فکر حل مسئله افتاده‌اند. تقریباً قطعی است که این اتفاقات مربوط به 5 هزار سال اخیر است و این عمدتاً ناشی از فعالیت‌های بشری است که برخی در آمریکا و برخی در افریقا و در سایر قاره‌ها زندگی می‌کنند و بارهای متفاوتی به زندگی‌شان وارد کرده‌اند. الان نود درصد مشکلی که ایجاد شده کار کشورهای توسعه یافته است که انباشته طول این مدت است و الان موضوع طوری است که می‌خواهند از طریق همکاری برای مشکل راه حل پیدا کنند و آنرا حل کنند. دو روز گذشته ما جلسه‌ای داشتیم برای Rio+20 ، که سه موضع‌گیری شده است. اروپایی‌ها بیشتر سبزترند و شعار گونه‌تر عمل می‌کنند، گفته‌اند که حاضر نیستند هیچ کمک مالی‌ای به کشورهای در حال توسعه کنند. آنها می‌گویند ما بیست سال هر چه گفتیم چینی‌ها یک قدم برنداشتند لذا ما حاضر نیستیم برای حفظ دنیا به شما کمک کنیم. آمریکایی‌ها روی اشتغال و بحران آن تأکید دارند و موضعی که دارند این است که درگیر نمی‌شوند و اشتغال می‌خواهند و حرف‌های شبیه ما می‌زنند. گروه 77 که سردمداران چین و هند هستند می‌گویند شما که بحث صرفه‌جویی را مطرح می‌کنید، در هند سیصد میلیون نفر دسترسی به انرژی ندارند ما تازه می‌خواهیم دسترسی به انرژی پیدا کنیم. لذا تیپ این توصیه‌ها به درد ما نمی‌خورد چون قرار است ما تازه پنجاه سال بعد به این‌ها برسیم. در همان جلسه یکی از اساتید اقتصاد محیط زیست گفت که انرژی ما صد میلیارد تومان هزینه برمی‌دارد و محاسبات ما نشان می‌دهد صد میلیارد دلار هم ضرر و زیان زیست محیطی ایجاد شده است. شما کافی است که به آمارهای بهشت زهرا توجه کنید متوسط سن مرگ و میر 48 سال است. متوسط سن مرگ و میر در ایران به علت آلودگی‌های موجود این قدر پایین آمده است. این یک واقعیت است که باید مسئولان را در خصوص آن توجیه کنیم. هر کیلو دی‌اکسید‌کربن، ششصد تومان ضرر و زیان زیست محیطی در بردارد. چرا در برنامه چهارم توسعه، زیان‌های زیست محیطی را محاسبه نکرده‌ایم؟

  در بخش پایانی این نشست دکتر محمد توکل، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران گفت: در این قضایا ما به یک پارادوکس رسیدیم. از یک طرف می‌گوییم equity را بالا ببریم، آدم‌ها برابر بشوند، درآمدها متوازن شوند، و اگر این بشود دنیا به جهنم خود خواهد رسید. ما الان شش میلیارد آدم داریم که آب ندارند، ماشین سوار نمی‌شوند، مدل زندگی‌ای که رسانه‌ها تبلیغ می‌کنند اینست که همه لباس خوب داشته باشند، رادیو و تلویزیون داشته باشند، هواپیما و ماشین سوار شوند و مثل آدم مرفه زندگی ‌کنند. مثل آدم مرفه زندگی کردن یعنی شش میلیارد آدم دیگر آب زیادتر مصرف کنند، ماشین زیادتر ساخته شود، جاده بیشتر ساخته شود، نفت یا هر انرژی دیگری بیشتر بسوزانند و حاصل آن می‌شود عدم کفاف غذا، محصولات سوخت، آب و در مقابل افزایش آلودگی‌ها، از بین رفتن جنگلها، خشک شدن زمین‌ها و ویرانی محیط زیست و این یعنی جهنم. یا باید بگوییم که خدا همین نابرابری را روی زمین حفظ کند و عده زیادی فقیر باشند و عده‌ای هم خوب زندگی کنند و یا باید بگوییم که همه خوب زندگی کنند و زمین رو به نابودی برود. با آوردن بهداشت، جمعیت هند به جای یک میلیارد، به دو میلیارد تبدیل می‌شود. علت این که جمعیت هند رو به افزایش است و در حال نزدیک شدن به چین است آن است که سطح بهداشت در آن بالا رفته و مرگ و میر کمتر شده است. تا زمانی که مرگ و میر بود چینی ها و هندی ها می‌مردند و مصرف نمی‌کردند. حتی در ایران در گذشته نرخ مرگ و میر بچه‌ها بالا بود ولی از وقتی که سطح بهداشت بالا رفته است، آدم‌ها می‌مانند و مصرف می‌کنند. اگر قبلاً متوسط سن پنجاه سال بود الان به هفتاد سال رسیده است و افراد تا این سن هم‌چنان مصرف می‌کنند. الان پیرزن هفتاد ساله در شهرهای کوچک ماشین می‌راند. یک پارادوکس، یک معضل، یک دیلما داریم که از یک طرف می‌گوییم همه زندگی خوب داشته باشند. حتی منظور من این نیست که همه مثل آمریکایی‌ها زندگی مرفه داشته باشند بلکه منظورم همین زندگی متوسط است. اگر برابری، سواد، آب شرب قابل دسترس، مسکن متوسط، اتومبیل و حتی سوخت متوسط برای همه باشد اصلاً ظرفیت‌ منابع موجود اجازه نمی‌دهد و این واقع‌نگری‌ در عین حال، واقعا خوفناک است. این کنفرانس‌ها با مطرح کردن حرف‌های دل خوش‌کننده سعی دارند فشارها را کم کنند وگرنه اگر واقعا باور داشته باشند با این توصیه‌ها سریعاً به بن‌بست می‌رسیم. همه دنیا می‌خواهند در حد اروپایی‌ها رفاه داشته باشند ولی آیا میشود؟ این است که آدم باید آیه یاس بخواند.

  دکتر ثبوتی در پاسخ بحث خاطر نشان کرد: نمی‌توان گفت رفاه متعلق به بخشی از مردم دنیا باشد و بقیه از آن صرف نظر کنند. این راه حل را هیچ سیاست‌مداری نمی‌تواند بگوید و لو اینکه در دلش به آن باور داشته باشد. چاره چیز دیگری باید باشد ومن در کمال خوش بینی و البته ساده لوحی چاره را در تکنولوژی می‌بینم. آدم‌هایی در دو سه قرن گذشته، پیش‌بینی کردند که دنیا به سمت فاجعه پیش می‌رود ولی تکنولوژی به کمک آن‌ها آمده است. تکنولوژی در گذشته معجزه کرده است و به نظر من در آینده هم خواهد کرد. اما این که آیا بتواند تمام مسئله را به طور معقول حل کند یا نتواند، نگرانی‌های جنابعالی معقول است و من با شما در آن شریکم.

  دکتر توکل در خاتمه این نکته را یادآور شد که: خود این صنعت‌ها و تکنولوژی‌ها متاسفانه بلایایی به سر آدم‌ها آورده است که هنوز خیلی از آن‌ها را نمی‌دانیم. جمع‌بندی تأمین اجتماعی در انگلستان این است که هیچ معلوم نیست که صنایع، تکنولوژی و مهندسی پزشکی، انسان امروزه را سالم‌تر از انسان صد سال پیش کرده است چون با تغییراتی که در جامعه، محیط و اجتماع اتفاق افتاده است که بیش از انسانهایی را که درمان کرده، بیمار کرده است. در واقع یک جبری بر ما حاکم است که مسیری که می‌رویم، مسیری نیست که خیلی از مسائل‌مان را حل کند.

  این نشست در ساعت نوزده و سی دقیقه پایان یافت.

  تهیه و تنظیم گزارش: فاطمه عزلتی مقدم

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


کد امنیتی را در کادر بنویسید >
::
دفعات مشاهده: 2811 بار   |   دفعات چاپ: 953 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 204 بار   |   0 نظر
جمعیت توسعه علمی ایران Iranian Association for Scientific Development
Persian site map - English site map - Created in 0.14 seconds with 51 queries by YEKTAWEB 3705