با سلام   
جمعیت توسعه علمی ایران در حال بروز رسانی سایت و اطلاعات پایگاه می باشد 
در این راستا از همه اساتید و داتش اموختگان عرصه های علمی همچنین دانش پژوهان دعوت به همکاری و تمدید عضویت مینمایم .
:: ::
بخش‌های اصلی
صفحه اصلی::
آشنایی با انجمن::
اخبار انجمن::
کمیته علمی::
نقد و بررسی سیاست ها ::
اخبار علمی::
کتابخانه مجازی::
عضویت ::
آلبوم تصاویر::
پیوندها::
تسهیلات پایگاه::
ارتباط با ما ::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
آخرین مطالب بخش
:: تکلیف سوابق تحصیلی در کنکور ۹۸ مشخص شد؛ ۲۰ درصد قطعی و ۱۰ درصد مثبت
:: طراحی و اجرای "سیتا_سامانه یکپارچه سازی و توسعه کسب و کار ایران"
..

AWT IMAGE

  AWT IMAGE

 
:: چاپ مقاله در مجلات بین المللی، کیفیت علمی یا هیاهوی بسیار برای دستاوردی کوچک ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۱/۱۰/۱۲ | 

   چاپ مقاله در مجلات بین المللی، کیفیت علمی یا هیاهوی بسیار برای دستاوردی کوچک؟

  دکتر سعید سمنانیان *

  AWT IMAGEمعمولا سرعت تغییر در شاخص های مختلف در کشورهای در حال رشد بسیار بالا است و لازم است برای اشراف و تسلط به یک حوزه، بطور مستمر (در صورت وجود آمار قابل قبول و اتکا) آمار و اعداد و ارقام آن حیطه را رصد و پیگیری نمود. در سال های پس از انقلاب، به ویژه در سال های پس از اتمام جنگ، تحول چشمگیری در کمیت آموزش عالی کشور، چه از نظر تعداد و پراکندگی دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و چه از بابت تعداد اساتید و دانشجویان کارشناسی و تحصیلات تکمیلی در سراسر کشور پدید آمد. از جمله تعداد دانشجویان به بیش از 5/3 میلیون و دانشجویان تحصیلات تکمیلی به بیش از 200 هزار و تعداد اساتید به بیش از 50 هزار نفر ارتقا یافت. این اعداد و ارقام برای کشوری که در نظام سلطنتی (جمعیت 35 میلیون نفر) بیش از 50%آحاد آن بیسواد بودند و حدود 165 هزار دانشجو داشت (اکثریت قریب به اتفاق کاردانی و کارشناسی)انصافا گام قابل توجهی به شمار می رود.

در این بین مسئولین کشوری، علی الخصوص با عنایت و تکیه بر آمار چاپ مقالات علمی در مجلات بین المللی و شیب رشد آن و مقایسه با دیگر کشورهای اسلامی و کشورهای منطقه ادعا می کنند از نظر کیفی نیز قله های مرتفعی را پیموده ایم و حتی برخیمانند دبیر محترم شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار می دارند که با توجه به سرعت چشمگیر رشد علمی در کشور، نگران عقب افتادگی و عقب ماندن دیگر کشورها هستیم. از افاضه اخیر که طبعا صرفا مصرف شعاری و داخل کشوری دارد که بگذریم مشاهده می کنیماین سوال مهم امروزه روز در میان اهل علم و محافل دانشگاهی، بالاخص در بین پزشکان عمومی و همچنین متخصیصن بالینی عضو یا غیر عضو هیات علمی دانشگاه ها مطرح است که آیا این رشد علمی صرفا کمی است یا ورودی هم به باشگاه کیفیت و تولید علم داشته ایم. برخی ایراد ها و انتقاداتی که در این زمینه مطرح میشود عبارتند از:

  - اکثر مقالات توسط درصد اندکی از محققان و اساتید فعال تهیه می شود.

  - تعداد قابل توجه مقالات اساتید بالینی مشترک با اساتید علوم پایه پزشکی است.

  - اکثر متخصصین بالینی عضو هیات علمی و قریب به اتفاق پزشکان عمومی و متخصصین بالینی غیر عضو هیات علمی هر چند سال یک بار هم حتی یک مقاله ارائه نمی دهند.

  - نتیجه فعالیت محققین ایرانی تاثیری بر کیفیت و رشد علمی ایران و جهان ندارد و ما مشارکتی واقعی در پیشبرد علم بشری نداریم.

  - موضوعات تحقیقاتی پژوهشگران بالینی کشور ربط چندانی به مشکلات کشور نداشته و صرفا تقلیدی از محققین سایر کشورها است و حداکثر سوالات دست چندم خارجی را جواب می دهد.

  برای پاسخ به این سوالات و مشابه آنها، مقدمتا لازم است به نکات زیر توجه نمود:

  - رشد و توسعه علمی مقوله ای است زمان بر و لازم است با صبر و پشتکار آجرهای این بنای رفیع را یکی پس از دیگری به صورت موزون و با طراحی مناسب روی هم قرار داد. اگر مثلا به تاریخ حدود 800 ساله دانشگاه آکسفورد به عنوان قدیمی ترین دانشگاه انگلیسی زبان جهان، و سابقه حدود 300 ساله دانشگاه هاروارد در قاره تازه کشف شده امریکا بنگریم و قدمت آنها را با دانشگاه 80 ساله تهران مقایسه کنیم، انتظاراتمان با جایگاه تاریخی کشورمان بیشتر تناسب پیدا می کند. واقعیت این است که در دوران رشد و بیداری کشورهای پیشرفته فعلی، متاسفانه شاهان و حاکمان ایران بیشتر به عیش و طرب مشغول بوده، در خواب غفلت بسر میبرده و هدف و برنامه ای برای توسعه علمی کشور نداشته اند.

  اضافه بر این باید توجه داشت که درد دنیایی زندگی می کنیم که رقابتی تنگاتنگ برای کسب علم و رشد جوامع مابین کشورها وجود دارد. برای مثال کانادا موفق شده به عنوان تنها کشوری مطرح شود که بیش از نیمی از بزرگسالان آن در سال 2010 از تحصیلات دانشگاهی برخوردار بوده اند. در زلاند نو 2/14% جمعیت کشور را دانشجویان تشکیل می دهند. در انگلستان 16% دانشجویان کشور خارجی هستند و فنلاند 4/6% تولید ناخالص داخلی خود را سالانه صرف آموزش کرده است.

  شاخص تعداد کمی مقالات منتشره ما در مجلات بین المللی و Impact factor آن مجلات و حتی شمار ارجاعات و citation به این مقالات مطمئنا به تنهایی نمی تواند گویای جامعی از کیفیت و حد و اندازه رشد علمی در کشور باشد، ولی باید دانست که این گونه شاخص ها که در دهه های اخیر و در قالب کتابداری مدرن متداول شده است می توانند به عنوان یکی از پارامترهای قابل اتکا و عرضه در اینحوزه تلقی گردد. از محاسن این شاخص این است که در آمار ارائه شده آن شک و خدشه ای وارد نیست و مهمتر اینکه علم تولید شده و ارائه شده در مجلات بین المللی توسط داوران علمی بین المللی و بی طرف مورد محک و پذیرش واقع شده و به این خاطر کیفیت آنها از هر شبهه ای مبرا می باشد.

  اولویت­های پژوهشی وسیاستگذاری:

  سوال بعدی این است که آیا این تحقیقات مفید فایده ما ایرانی ها است یا صرفا به درد تکمیل چاله های علمی سطح پایین کشورهای پیشرفته می خورد؟

  برای پاسخ به این سوال مناسب است هر چند کوتاه و اجمالی اشاره ای به سازوکار توزیع اعتبارات و بودجه های پژوهشی در مغرب زمین بنماییم. در کشورهای پیشرفته، اغلب این اعتبارات در قالب و چهارچوب (Grant) گرانت های پژوهشی تخصیص پیدا میکند. به این ترتیب آنها می توانند این اعتبارات را در مجاری کلان مورد نظر و نیاز خود هدایت کرده جاری کنند. مثلا در امریکا غالب اعتبارات پژوهشی پزشکی از طریق انستیتوی ملی سلامت (National institute of health- NIH) و اکثرا به حوزه های کلان اولویت­هایی همچون تحقیقات سرطان، مطالعه در مورد آلزایمر و بیماری های قلبی عروقی و پارکینسون و غیره اختصاص پیدا می کند. به این ترتیب سیاستگزاران می توانند محققین و پژوهشگران را در راستای جهت گیری کلان مورد نظر کشور فعال کنند. روند مشخص نمودن اولویت های پژوهشی نیز از مکانیزمی شکل یافته در طول زمان و نسبتا پیچیده تبعیت می کند که آنهم انعطاف پذیری لازم را داشته و در طول دهه ای مختلف تغییر می یابد. اعتبارات پژوهش های غیر پزشکی نیز اکثرا توسط موسساتی همچون National science foundation -NSF به مقولات نظامی و غیر نظامی مد نظر حکومت اختصاص می یابد.در شرایط بد اقتصادیفعلی حاکم بر غرب، بطور متوسط از هر 10 طرح نامه و پروپوزال تحقیقاتی ارائه شده توسط محقق، صرفا یکی از آنها مورد قبول و به ارائه گرانت منجر می شود. در کشورهای پیشرفته در حوزه های مختلف علمی از جمله پزشکی معمولا 10 الی 20% اعتبارات به تحقیقات پایه و 80% بودجه به پژوهش های کاربردی اختصاص می یابد. بنابراین باید توجه داشت با چنین رویکردی میتوان به نسبت لازم به تحقیقات پایه و پژوهشهای کاربردی بهای لازم را داد.

  از سوی دیگر، دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی غربی مکانیسم هایی برای فعال نمودن اساتید و محققین و تولید علمیهر چه بیشتر دارند که در طول سال ها تکوین و تکامل یافته است. برای مثال اصطلاح Publish or perish (چاپ کن یا بمیر) علی الخصوص در دانشگاه های پژوهش محوربسیار معمولو متعارف است. بدین معنی که محقق برای حفظ شغل و ابقا در جایگاه استخدامی خود مجبور است هم موفق به اخذ گرانت و آوردن پول به داخل مجموعه دانشگاهی خود بشود و هم بتواند با چاپ مقالات در مجلات معتبر و با Impact factor بالا به اعتبار و جایگاه رقابتی آن موسسه بیافزاید. اساتید هم به نوبه خود با همین جدیت و قاطعیت با پژوهشگران فرا دکتری (Post Doc) و دانشجویان تحصیلات تکمیلی خود برخورد مینمایند و از آنها انتظار حضور و فعالیت زیاد و تولید مناسب داده های پژوهشی را دارند.

  در کشور ما علاوه بر قلت شدید بودجه های پژوهشی نسبت به تولید ناخالص ملی، هنوز مکانیسم های شکل یافته و دقیق و تکامل یافته ای برای توزیع جهت دار بودجه های پژوهشی در اختیار نداریم. در این زمینه تلاش هایی از قبیل تاسیس شورای پژوهش های علمی کشورو صندوق حمایت از پژوهشگران در دهه های پس از انقلاب به عمل آمده است ولی متاسفانه این سازمان ها نه موفق به پوشش ملی و سراسری شده اند و نه استمراری در بقا و تکامل راه کارها و تعیین و اعمال اولویت های پژوهشی داشته اند و با تغییر مسئولین و دولت ها دچار رخوت یا اضمحلال شده اند.

  در دو دهه اخیر دانشگاه های پژوهش محورتر و پیشرو کشور با وضع قوانینی جدی تر در مورد ترفیع و ارتقا اساتید تلاش نموده اند تحقیق و چاپ مقاله، علی الخصوص در مجلات با داوری بین المللی را به صورت یک الزام شغلی و عرف و ارزش دانشگاهی در آورند و موفقیت هایی در این حوزه بدست آورده اند.با این اقدامات، تعداد بیشتری از اساتید دانشگاه ها به جرگه محققین و پژوهشگران پیوسته اند. دوره های تحصیلات تکمیلی بیشتر و بهتر نضج گرفته اند. بساط های (Set up) تحققیاتی بیشتری راه اندازی شده اند و تکنیک های پژوهشی متنوع تری در کشور فرا گرفته شده و بومی شده اند. شرکت های بیشتری برای واردات مواد شیمیایی و دستگاه های تحقیقاتی و ارائه خدمات پژوهشی تاسیس شده اند. تعداد مجلات پژوهشی داخلی فزونی گرفته و چاپ مقاله در مجلات بین المللی نیز رشد چشمگیر و قابل توجهی پیدا کرده است به گونه ای که تقریبا تمامی کشورهای اسلامی و منطقه را در مدت زمان نسبتا کوتاهی پشت سر گذاشته ایم. این رشد و دستاوردهای متعاقب آن به برنامه ریزانمان این جرات و جسارت را داد که در سند چشم­انداز بخواهیم قدرت اول علمی در منطقه باشیم.

  ولی هنوز این نهضت همگانی نشده است. بدیم معنی که اگر همه 50 هزار عضو هیات علمی دانشگاه ها بخش کوچکی از وقت خود را به تحقیق اختصاص می داند و سالانه یک مقاله چاپ می کردند به عدد 50 هزار مقاله در سال دست می یافتیم. در حال حاضر (تولید حدود 20 هزار مقاله در سال) تولید علم توسط تعداد کمتری از اعضای هیات علمی صورت می گیرد. در حوزه پزشکی، اساتید علوم پایه بالنسبه و با توجه به تعداد کمتر آنها بیش از اساتید بالینی به تحقیق و تولید علم و چاپ مقاله مشغول می باشند. یکی از علل آن این است که آموزش تکنیک های تحقیق به این افراد در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری در قالب پایان نامه های پژوهشی در دانشگاه ها، دقیق تر و موفق تر از این آموزش در مقاطع دکتری حرفه ای و تخصصی صورت می پذیرد که لازم است این نقیصه در دانشگاه های علوم پزشکی برطرف شود. علت دیگر، همانند دیگر کشورها، کمتر بودن بازار کار و کسب درآمد برای اساتید علوم پایه نسبت به بالینی است.

  این سیاست همواره با انتقاد ها و مقاومت هایی، علی الخصوص از سوی اساتیدی که یا پژوهش بلد نیستند و با این توانمندی تربیت نشده اند یا پژوهش و انتشار دستاوردهای آن را بخشی از زندگی کاری روزمره خود ننموده اند و بیشتر به کار غیر دانشگاهی و درمانی و با اهداف اقتصادی مشغول اند روبرو بوده است.

  لازم است در هر دو این زمینه ها، یعنی تاسیس یا شکل گیری سازمان های تدوین گر اولویت های ملی و توزیع کننده اعتبارات پژوهشی از یک سو و هر چه بیشتر قرار گرفتن پژوهش در شرح وظایف اعضا هیات علمی از سوی دیگر بسیار صبور باشیم و بدانیم این تغییرات رفتاری نیازمند دقت بسیار و ممارست و برنامه ریزی و تلاش حداقل چندین دهه است. لازم است دستاوردهای بدست آمده پس از انقلاب را کوچک و بی اهمیت نشماریم و تلاش مضاعف برای دستیابی به مسیر رشد معقول و منطقی داشته باشیم.باید بدانیم که بویژه در ابتدای گسترش و تحول علمی در یک کشور، کیفیت از دالان کمیت عیور میکند. با نگاهی کلان میتوان دریافت که ما در حال حاضر در مرحله فراگیری متدولوژی و سازوکارهای تحقیقاتی، شکل دادن دانشگاه­های پژوهش محور و باز تعریف دانشگاه در این راستا، تکمیل چرخه آموزش تحقیقات در سیستم دانشگاهی، تربیت نیروی انسانی آشنا به متدولوژی تحقیق و بساط­های تحقیقاتی، بومی نمودن تولید علم، توجیه نمودن مدیران وتصمیم گیران کشور برای نگاه غیر لوکس و تزیینی به تولید علم، قانع کردن صنعت و جامعه برای بهره بردن از پژوهش­های داخلی، اضافه نمودن تحقیق به شرح وظیفه اساتید، و اعتلای پژوهش به یک ارزش در محیط علمی کشور میباشیم، لذا باید در خور این حرکت عظیم صبور بود و به شیب معقول رشد چشم داشت.

  ..............................................................................................................................................................................................................................................

  * استاد فیزیولوژی دانشگاه تربیت مدرس

  ** منبع: هفته نامه سپید مورخ سوم آبان ماه 91

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


CAPTCHA code
::
دفعات مشاهده: 2904 بار   |   دفعات چاپ: 862 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 143 بار   |   0 نظر
Iranian Association for Scientific Development
Persian site map - English site map - Created in 0.05 seconds with 46 queries by YEKTAWEB 3772