با سلام   
جمعیت توسعه علمی ایران در حال بروز رسانی سایت و اطلاعات پایگاه می باشد 
در این راستا از همه اساتید و داتش اموختگان عرصه های علمی همچنین دانش پژوهان دعوت به همکاری و تمدید عضویت مینمایم .
:: ::
بخش‌های اصلی
صفحه اصلی::
آشنایی با انجمن::
اخبار انجمن::
کمیته علمی::
نقد و بررسی سیاست ها ::
اخبار علمی::
کتابخانه مجازی::
عضویت ::
آلبوم تصاویر::
پیوندها::
تسهیلات پایگاه::
ارتباط با ما ::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
آخرین مطالب بخش
:: تکلیف سوابق تحصیلی در کنکور ۹۸ مشخص شد؛ ۲۰ درصد قطعی و ۱۰ درصد مثبت
:: طراحی و اجرای "سیتا_سامانه یکپارچه سازی و توسعه کسب و کار ایران"
..

AWT IMAGE

  AWT IMAGE

 
:: بررسی معیارهای توسعه انسانی ایران در مقایسه با کشورهای منتخب ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۱/۷/۱۶ | 

  وضعیت رفاه اجتماعی بحرانی نیست
بررسی معیارهای توسعه انسانی ایران در مقایسه با کشورهای منتخب
دکترمحمدرضا واعظ مهدوی*

شیوه های زندگی ائمه (علیهم السلام) این را نشان می دهد که تلاش آنها این بوده که فاصله ها و اختلافات طبقاتی در جامعه کم شود. حضرت علی(ع) می فرماید: هر کس دعوت خدا و پیامبر را اجابت کند و دین ما را تصدیق کند و به آن بگرود و رو به قبله ما نماز گذارد، سزاوار بهره مندی از حقوق و حدود اسلامی است. شما بندگان خدایید و مال از آن خداست که آن را به عدالت میان شما تقسیم می کنم. هیچ کسی را بر دیگری فضیلت و برتری نیست و در قیامت تقواپیشگان در پیشگاه خدا برترین و خوب ترین پاداش را دارند. امام علی(ع) به آیه قرآن اشاره می کند: ان اکرمکم عند الله اتقیکم. به خواست خدا فردا سوی ما آیید، مالی نزد ما است که آن را میان تان تقسیم می کنیم. هر مسلمان آزاد خواه عرب باشد یا نباشد، خواه مستمری بگیر بیت المال باشد یا نباشد، باید در این اجتماع گرد آید و از حضور سرنپیچد. (بحار الانوار، جلد 32، ص 29)
یا به عبدالله بن ابی رافع دستور دادند: از مهاجرین آغاز کن، آنها را صدا کن، به هر یک سه دینار بده آنگاه انصار را و بعد دیگران چه سرخ باشند چه سیاه، حاضر و چنین کن. فردی آنجا بوده: سهل بن حنیف می گوید: یا امیر المومنین این مرد دیروز غلام من بود و من امروز او را آزاد کردم. امام گفت همان عطایی را که به تو می دهم به او نیز می دهم.
برخی از صحابه معتقد بودند درآمد های بیت المال طبق سابقه، تقوا و شایستگی توزیع شود، امیر المومنین می فرمود چنین ضابطه یی در توزیع بیت المال نداریم بلکه همه یکسانند.
بر این اساس به نظر می رسد جامعه ایده آل اسلام جامعه یی است که همه در آن برابر هستند و به نحو یکسان از فرصت ها و مواهب زندگی و رفاه اجتماعی برخوردار می شوند.
از سوی دیگر، در دنیای معاصر شاهد هستیم که به سمت کم شدن فاصله طبقاتی حرکت نمی کنیم. امواج بی سابقه آوارگی بشر به دنبال جنگ های خشونت آمیز و بلایای طبیعی ظاهر شده است. برآوردهای « دفتر کمیساریای عالی پناهندگان ملل متحد ( UNHCR )، حاکی از وجود 12 میلیون پناهنده در جهان است. 2/1 میلیارد نفر از مردم جهان در فقر مطلق به سر می برند: گروه های اجتماعی سالمندان، جوانان، افراد ناتوان، افراد بومی، مهاجران، و افراد دچار تضاد، گروه های بسیار آسیب پذیر اجتماعی را تشکیل می دهند و به دلیل ویژگی های اقتصادی و اجتماعی به میزان نامتعارفی دچار آسیب پذیری های ناشی از حوادث خارج از کنترل خود هستند.
با وجود تاکید و تعهد تمام کشورها در هشتمین هدف از اهداف توسعه هزاره برای گسترش مشارکت جهانی برای توسعه، به دلیل فقدان سیاست ها و اقدامات کارآمد برای بازگرداندن افراد حاشیه نشین: ( Exclusive ) به متن جامعه، این مساله بزرگ ترین شکست سیاسی دولت ها: اعم از توسعه یافته یا در حال توسعه و جامعه بین الملل را تشکیل خواهد داد. (گزارش اجتماعی جهان در سال 2003: مجمع عمومی سازمان ملل متحد، 11 جولای 2003: صص 38 و 39: نشر سمپاد 1385) . 51 درصد جمعیت آفریقای زیر صحرا کمتر از یک دلار در روز درآمد دارند. در برخی کشورهای منطقه این نسبت به 70درصد می رسد.
در جنوب آسیا 40درصد مردم: یعنی 432 میلیون نفر این وضعیت را دارند. (بانک جهانی: گزارش شاخص های توسعه جهانی 2003: به نقل از گزارش اجتماعی جهان، ص54). سیاست های کلان اقتصادی شامل سیاست های مالی تجارت بین الملل، آزادسازی مالی، و ایجاد اشتغال همگی با ایجاد امواج شدید تورمی، بر میزان «آسیب پذیری اجتماعی» تاثیرگذار بوده اند. تجارت بین الملل و آزادسازی مالی به عدم امنیت شغلی منجر شده است. بیکاری مزمن در بسیاری از کشورهای توسعه یافته، باعث عدم امنیت بازار کار به ویژه در اروپا شده است. به طور همزمان تفاوت بین دستمزد کارگران ماهر و غیرماهر افزایش یافته است (همان ص55). ممکن است میزان تولید ناخالص ملی ( GNP ) و توانایی تولید ملی افزایش یابد اما همزمان برعدم تعادل در الگوی توزیع ثروت جامعه افزوده شده و شکاف های طبقاتی بیشتر شود یا به دنبال افزایش جمعیت برتعداد افراد فقیر و آسیب پذیر جامعه افزوده شود. این پدیده ها به تعبیر اسملسر ناپیوستگی ها و گسستگی های فرآیند توسعه هستند (زاهدی مازندرانی، محمدجواد. توسعه و نابرابری: تهران: مازیار، 1382، ص15).
طبق برآورد برنامه ملی توسعه ملل متحد ( UNDP ) در سال 2003 میلادی، 54 کشور جهان نسبت به سال 1990 فقیر تر شده اند، در 21 کشور تعداد گرسنگان بیشتر شده است، در 14 کشور کودکان بیشتری در سنین کمتر از 5 سالگی می میرند، در 12 کشور ثبت نام در مدارس ابتدایی رو به کاهش است، در 34 کشور امید به زندگی رو به کاهش است ( Human Development report 2003 ; Millennium Development Goals ، United Nations Development Programme (UNDP) New York 2003 ص21). اثرات متقابل توسعه انسانی و اجتماعی با توسعه اقتصادی و برعکس، به معنای وجود یک دایره شوم، و یک دایره نیک بختی است.
کشورهای فقیر و مردم جهان سوم می توانند در یک دایره شوم گرفتار شوند، زیرا توسعه انسانی محدود، فرصت های اقتصادی را کمتر می کند و سرمایه گذاری در آموزش و بهداشت را دشوارتر می کند. برعکس مداخله هدفمند دولت در بهداشت و آموزش (و سایر حوزه های اجتماعی)، می تواند به شکل گیری یک دایره نیک بختی کمک کند. در مطالعات تطبیقی، عوامل جغرافیایی، تقسیم بندی های قومی، و به ویژه سطح تحصیلات زنان در تبیین تفاوت وضع بهداشت در سطح درآمدهای یکسان مهم تلقی شده اند ( Filmer and Prichett ، 1999 به نقل از مبارزه با فقر، گزارش توسعه جهانی سال 2001-2000 بانک جهانی: ترجمه سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، معاونت امور اجتماعی، مرکز مدارک علمی و انتشارات، 1381، ص 137).
یکی از شاخص های معتبر بین المللی برای سنجش وضعیت اجتماعی کشورها «شاخص توسعه انسانی: ( Human Development Index ;HDI ) است.
شاخص توسعه انسانی یک سنجه ترکیبی برای سنجش «برونداد» توسعه انسانی است. بررسی مقایسه یی روند تغییرات شاخص توسعه انسانی کشورها، پیشرفت قابل ملاحظه جمهوری اسلامی ایران در بعد توسعه انسانی را نشان می دهد. (برونداد سیاست های اجتماعی در بهبود توسعه انسانی در سال های پس از انقلاب اسلامی، اقتصاد و جامعه، موسسه مطالعات دین و اقتصاد، سال سوم شماره 12، تابستان 1386)
چنانچه از جدول شماره (1) مشاهده می شود، در فاصله سال های 1960 تا 1980، یعنی 20 سال قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، شاخص توسعه انسانی، از 562/0 به 566/0 یعنی به میزان 004/0 افزایش یافته است. این امر در حالی اتفاق افتاده که طی همین دوره زمانی، درآمد سرانه از 1985 دلار به 4967 دلار ارتقا یافته است. به عبارت دیگر، افزایش درآمدسرانه به بیش از دو برابر، اثر چشمگیری در بهبود توسعه انسانی کشور نداشته است.
از سوی دیگر، تنها در فاصله سال های 1980 تا 1988 یعنی طی 10 سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی، شاخص توسعه انسانی از 566/0 به 646/0 یعنی به میزان مطلق 080/0: و به طور متوسط سالانه 010/0 افزایش یافته است. این افزایش عمدتا در اثر ارتقای سطح بهداشت و سلامتی که در ارتقای «امید به زندگی» متجلی شده است، رخ داده است. در حقیقت امید به زندگی طی سال های دهه اول، افزایشی از2/51 به 6/61 (سال) را نشان می دهد. رشد شاخص توسعه انسانی در دهه دوم انقلاب اسلامی هم کمابیش ادامه پیدا کرد.
این امر از تعهد عمومی آرمان انقلاب اسلامی به بهبود اجتماعی کشور حاصل شده است. البته بروز شرایط خاص در دهه دوم و محور قرار گرفتن راهبردهای ناشی از فضای بین المللی نئولیبرالیسم در عرصه اقتصادی و مدیریتی در آن سال ها، بیشترین صدمه را به حوزه های اجتماعی کشور وارد آورد. بروز کمبودهای دارویی و درمانی، خودگردانی بیمارستان ها، تعدیل نیروی انسانی شاغل در بخش های دولتی و غیردولتی تحت تاثیر شعارهای «خصوصی سازی» و «کوچک سازی»، و عدم امنیت شغلی حاصل از آن، کاهش قدرت خرید دستمزدبگیران در اثر امواج تورمی ناشی از سیاست های نئوکلاسیک اقتصادی، شیب منحنی بهبود توسعه انسانی در دهه اول را متاثر ساخته و کاهش داده است. به این ترتیب، تا سال 1997 شاخص توسعه انسانی به 690/0 رسید. رشد شاخص توسعه انسانی طی این سال ها به طور متوسط سالانه 006/0 ادامه یافته و نهایتا منجر به این شد که جایگاه ایران از گروه کشورهای با توسعه انسانی پایین به گروه کشورهای با توسعه انسانی متوسط بالاارتقا پیدا کند. ( Science ، Technology and Innovation Policy Review ; The Islamic Republic of Iran ، New York and Geneva ، June 2005 Pp: 8 ) وضعیت شاخص توسعه انسانی ایران در سال 2005 میلادی، 759/0 محاسبه شده است که 066/0 رشد طی هشت سال، معادل سالانه 008/0 رشد را نشان داده است که 33 درصد بیشتر از سال های غلبه سیاست های نئوکلاسیک بوده است. درآمد سرانه طی این سال ها افزایشی تدریجی را تجربه کرده و از سطح 3715 دلار در سال 1988، به 7968 دلار در سال 2005 رسیده است. بدیهی است این افزایش تولید سرانه در بهبود توسعه انسانی موثر بوده است.
در حقیقت اتفاق خارق العاده دهه اول، رشد شاخص توسعه انسانی از 566/0 به 646/0: با وجود کاهش درآمد سرانه از4967 دلار به 3715 دلار بوده است. این اتفاق خارق العاده، الزامی بودن همبستگی بین توسعه اقتصادی و توسعه اجتماعی را نفی می کند و نشان می دهد دولت ها در صورت اتخاذ سیاست اجتماعی مناسب می توانند حتی در شرایط سخت اقتصادی، به توسعه انسانی و اجتماعی دست پیدا کنند.
در این شرایط وضعیت رفاه اجتماعی، کیفیت زندگی و میزان شادکامی در کشورهای مختلف چگونه بوده است؟
درجدول شماره (2) بر اساس داده های گزارش توسعه انسانی سال 2010 وضعیت شبکه حمایت های اجتماعی، درمان توام با احترام و زندگانی هدفدار و با انگیزه شهروندان 15 کشور برحسب ارزیابی خود شهروندان درج و با شرایط کشورمان مقایسه شده است. همچنین میزان احساس سلامت و رضایتمندی شغلی و رضایت عمومی نیز بررسی و مقایسه شده است. در ایران 62 درصد شهروندان به وجود شبکه حمایت های اجتماعی پاسخ مثبت داده اند. این شاخص در نروژ 93درصد، نیوزلند 94درصد، شیلی 91 درصد، ترکیه 67درصد و اردن 90درصد بوده است. همچنین 81درصد پرسش شوندگان ایرانی دریافت درمان های ضروری خود را توام با احترام ذکر کرده اند. این شاخص در نروژ 90درصد و در ژاپن 60درصد و در ترکیه نیز 67درصد بوده است.
زندگی هدفدار و باانگیزه نیز در ایران87درصد بوده است و حسب اقتضائات فرهنگی مثلادر مالزی 95درصد و در ژاپن 76درصد بوده است. احساس سلامت فردی در ایران 82درصد ولی رضایت شغلی یکی از کمترین مقادیر و به میزان 71درصد بوده است. در کل شهروندان ایرانی دارای نمره رضایت عمومی 5/5 از 10 بوده اند درحالی که نروژی ها 1/8 و سوئدی ها 9/7 و مالزیایی ها 6/6 از نمره رضایتمندی عمومی کسب کرده اند.
مجموعه داده های فوق نشان می دهد که برخلاف تصور اولیه برخی اشخاص، وضعیت رفاه عمومی و رضایتمندی اجتماعی ایرانیان بحرانی نیست و نیز برخلاف تبلیغات رسانه های رسمی، در شرایط ایده آلی هم قرار ندارد. هریک از عوامل فوق باید جداگانه مورد تحلیل قرار گیرد و راهکارهای اختصاصی برای ارتقای کیفیت زندگی و رضایت عمومی اتخاذ و به اجرا گذاشته شود.
نکته دیگر اینکه همانطور که ذکر شد، در گذشته کارایی نسبی در سیاست های اجتماعی ایران وجود داشته و توانسته با وجود کاهش درآمد سرانه شاخص توسعه انسانی را بهبود دهد. اما آیا این کارایی بالاترین کارایی در جهان است؟
در گزارش توسعه انسانی سال 2010 شاخص دیگری هم محاسبه شده است که در جدول شماره (3) برای برخی کشورها ارائه شده است.
بر اساس این شاخص، کشورها رتبه یی در HDI دارند و رتبه یی در درآمد سرانه اگر رتبه درآمد سرانه شان در جهان با رتبه HDI یکسان باشد، این تفاوت صفر می شود، کشورهایی که رتبه HDI آنها از رتبه درآمد سرانه بالاتر است عدد مثبت، و کشورهایی که رتبه درآمد سرانه از رتبه HDI پایین تر است عدد منفی دریافت کرده اند. مثلااین شاخص درباره نیوزلند 3+ است یعنی نیوزلند با درآمد سرانه 25438 دلار در سال رتبه سی و سوم را در بین درآمد سرانه کشورها داراست در حالی که رتبه توسعه انسانی اش سوم است یعنی توسعه انسانی نیوزلند 30 رتبه بهتر از درآمد سرانه اش کار کرده است.
در حالی که کشور هنگ کنگ 11- دریافت کرده یعنی درآمد سرانه 45 هزار دلار را دارد لیکن رتبه توسعه انسانی 21 را کسب کرده. استرالیا با 38692 دلار درآمد سرانه رتبه دوم توسعه انسانی را دارد و شاخص کارکرد توسعه انسانی نسبت به درآمد سرانه 11+ را حائز شده است. قطر بدترین وضعیت و شاخصی معادل 36- یافته است زیرا با درآمد سرانه 79426 دلار، در توسعه انسانی رتبه38 جهان را داراست.
امارات متحده عربی نیز تقریبا وضع مشابهی دارد و با 58006 دلار درآمد سرانه، رتبه 32 توسعه انسانی را دارد. عربستان سعودی نیز در این شاخص 20- است و با 24726دلار درآمد سرانه رتبه 55 توسعه انسانی را دارد. ایران 3- است و با 11726 دلار درآمد سرانه که رتبه 67 در درآمد سرانه کشورهاست، در توسعه انسانی رتبه70 را دارد. یعنی با اینکه عملکرد اجتماعی ما در سال های پس از پیروزی انقلاب خوب بوده است، لکن نسبت به وضعیت درآمد سرانه مان به ویژه در سال های اخیر توسعه انسانی به سرعت درآمد سرانه رشد نکرده و حداقل 3 رتبه از جایگاهی که می توانستیم داشته باشیم عقب تر هستیم.
سرعت رشد توسعه انسانی ایران در دهه 1990 تا 2000 نشان دهنده 35/1 درصد افزایش سالانه بوده است درحالی که میانگین سالانه این افزایش در دهه اخیر به 27/1 درصدبالغ شده و بیانگر کاهش سرعت رشد توسعه انسانی است و نشان از کم شدن توجه به ابعاد توسعه اجتماعی و عدالت در سال های اخیر دارد. بنا بر موارد یادشده بعضی از کشورها در توسعه انسانی عملکرد بهتری از ما داشتند و برخی عملکرد بدتری داشته اند. در واقع در کشورهایی که درآمد سرانه بالاو HDI پایین دارند درآمد سرانه صرف گروه های خاص اجتماعی (و نه همه مردم) می شود و لذا توزیع درآمد و نیز توزیع منافع حاصل از تولید ناخالص داخلی آنها عادلانه نبوده است.
امام صادق(ع) می فرماید: «عدل شیرین تر از آبی است که به تشنه رسد»، امام علی(ع) می فرمایند: «هرکه در سرزمین ها عدالت کند خداوند رحمت را به او عنایت می کند»، «به سبب عدالت برکت ها دوچندان می شود»، ایشان تصریح می فرمایند: «هیچ چیز مانند عدالت باعث آبادانی نمی شود.»
رمز آبادانی و رفاه و توسعه اجتماعی کشورها، عدالت است و سیاستگذاری بهره مندی همگانی از مواهب توسعه اقتصادی کشورها، راهبرد مهم توسعه اجتماعی کشورها را تشکیل می دهد.

استاد دانشگاه*

 

 

 منبع خبر: روزنامه اعتماد، شماره 2508 به تاریخ 11/7/91، صفحه 9 (نگاه دوم)

   

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


CAPTCHA code
::
دفعات مشاهده: 3513 بار   |   دفعات چاپ: 976 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 181 بار   |   0 نظر
Iranian Association for Scientific Development
Persian site map - English site map - Created in 0.05 seconds with 47 queries by YEKTAWEB 3781