بخش‌های اصلی
صفحه اصلی::
آشنایی با انجمن::
اخبار انجمن::
کمیته علمی::
نقد و بررسی سیاست ها ::
کارگروه اقتصاد دانش::
اخبار علمی::
کتابخانه مجازی::
عضویت ::
آلبوم تصاویر::
پیوندها::
ارتباط با ما ::
تسهیلات پایگاه::
پست الکترونیک::
پیام ویژه::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
آخرین مطالب بخش
:: دومین همایش ملی آموزش عالی «سرآمدی آموزش» در دانشگاه تهران برگزار شد
:: نظام نامه پیوست فناوری و توسعه توانمندی های داخلی در قراردادهای بین المللی و طرح های ملی ابلاغ شد
..
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
..
کتابحانه مجازی

AWT IMAGE

..
الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت

AWT IMAGE

..
ساخت اقتصاد دانش در ایران

AWT IMAGE

..

AWT IMAGE

  AWT IMAGE

 
:: مردم و نظام برنامه ریزی آموزش عالی ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۶/۹/۲۵ | 
مردم و نظام برنامه ریزی آموزش عالی
احمدرضا روشن عضو هیات علمی موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی
این روزها یکی از موضوعات مهمی که کشور ما با آن سر و کار دارد، تدوین برنامه ششم توسعه است که در واقع سومین گام در راه تحقق اهداف سند چشم انداز 1404،  پس از برنامه های چهارم (1389-1385) و برنامه پنجم  (1394-1390) است. پرسشی که در این نوشتار به دنبال پاسخ به آن هستیم این است که نقش و اهمیت مردم در تدوین این برنامه و یا اصولاً در تمامی برنامه ریزی های توسعه چیست و چگونه می توان برای بخش آموزش عالی، برنامه ای مشارکتی و مردمی تدوین نمود؟
واقعیت این است که برنامه باید مآلاً سندی باشد که در آن ملتی آزادانه و هشیارانه آینده خود را به تصویر می کشد. شکست برنامه‌ریزی در بسیاری از کشورهای  توسعه نیافته در اثر بی‌توجهی به ساختار و فرایند طراحی برنامه است. از جمله علل شکست برنامه ریزی در اینگونه کشورها،  دوری، عدم مداخله و بیگانگی مردم نسبت به تصمیم‌هایی که حاکم بر سرنوشت آنان است و در برنامه گنجانده می شود. یکی از مهم ترین عوامل تاثیر گذار در موفقیت یا شکست یک  برنامه‌، «عکس‌العمل عمومی افراد» در برابر تصمیمات گرفته شده در قالب برنامه است؛ بدین معنی که باید معلوم شود مردم تا چه اندازه برای اجرای منویات برنامه، شور و شوق دارند و چگونه و چقدر با آن همکاری می کنند.
آنیسور رامان اقتصاددان بنگلادشی در مورد تجارب خود از برنامه ریزی توسعه می نویسد: شاید بتوان شکست ما به عنوان برنامه­ریز را اینگونه جمع بندی کرد. در خلال مدتی که با کمیسیون برنامه­ریزی بنگلادش کار می­کردم دو درس بزرگ آموختم، یکی ناتوانی و عدم کفایت آموزش های تخصصی و مرسوم علم اقتصاد، در پیشنهاد یک راه  مناسب برای توسعه کشور و دیگری، اهمیت واگذار کردن تعیین مسیر و اجرای برنامه توسعه به قوه ابتکار مردم عادی. استدلال ها و محاسباتی که ما آموخته بودیم، حتی با کمک مالی خارجی ثمر بخش نبود. ما به عنوان اقتصاد شناس، به ویژه در برنامه­ریزی توسعه؛ وابسته و همراه با  فرض کمبود منابع، تعلیم دیده بودیم، ما نیاموخته بودیم که چگونه برای به حرکت در آوردن انرژی انسانی مردم برنامه­ریزی کنیم، یعنی چگونه برای توسعه با آنچه که داریم، نه با آنچه که نداریم، برنامه ریزی کنیم. مفهوم کانونی در خودشکوفایی مردم، عمده بودن شأن انسانی و عمده کردن دیدگاه خلاقیت گرایانه آنهاست.
این دیدگاه در حالی بیان می شود که در الگوی سنتی  و غالب برنامه­ریزی، اهدافِ از قبل تعریف شده (از سوی ایدئولوگ­ها و بازوهای فکری نظام سیاسی و یا ساختارهای قدرت، ثروت و منزلت) تعیین می­شود، اما در الگوی تعاملی (Interactive) و مشارکتی (Participatory) برنامه­ریزی، اهداف،‌ نیازها و انتظارات در اثنای همکنشی و سهیم شدن خلاق همه ذینفعان تعریف می­شود. در مدل برنامه­ریزی مشارکتی، تعارض نگرش­ها نه به عنوان تهدید بلکه به عنوان فرصت و جزو منابع و ظرفیت­های برنامه­ریزی تلقی می گردد.
از سوی دیگر، با سرعت گرفتن آهنگ رقابت اقتصادی در سطح بین المللی؛ اهمیت آموزش عالی، علم و تکنولوژی به مثابه یک نیروی مستقیم تولیدی فزونی گرفته است. بنابر این، برای دستیابی به توسعه علمی و سرعت بخشیدن به حرکت اندیشه‌های جدید در سراسر زنجیره‌ای که از ایده تا تولید انبوه گسترده است، بهبود برنامه‌ریزی آموزشی  و نیز افزایش انگیزه‌های اقتصادی ضرورت دارد.
یک نظم اجتماعی یا اقتصادی  تنها در صورتی می تواند عملی شود که با خواست و رضایت مردم شکل و جهت بگیرد. بدیهی است که برنامه نیز در صدد تنظیم نوعی نظم اجتماعی جدید است که همراهی و قبول مردم از اساسی ترین شرایط موفقیت آن است. واقعیت این است که در برنامه های آموزش عالی ایران پس از انقلاب یک گفتمان عمومی پیرامون اهداف برنامه وجود نداشته است و عده ای از نخبگان پشت درهای بسته به برنامه ریزی برای آموزش عالی می پرداخته اند.
برنامه ملی آموزش عالی و بخش علم و فناوری، هنگامی برای شارمندان (شهروندان) عادی و سایر گروه های ذی‌نفع آموزش عالی مثل دولت، دانشجویان، کارفرمایان اقتصادی، انجمن های علمی مردم نهاد و موسسات آموزش عالی و دانشگاهیان، معنادار است که در تهیه و اجرای برنامه‌ای که در وضعیت  آنان تاثیر دارد، مشارکت داشته باشند. مشارکت مردم و ذینفعان در فرایند برنامه‌ریزی، یک عامل مهم در مشروعیت دادن به مجموعه جریان برنامه‌ریزی است. بدین ترتیب، تشریح هدف های برنامه های توسعه، در رسانه‌های عمومی (Public media) اهمیت دارد. باید خلاصه‌ای از برنامه‌ها و طرح های دولت، به زبان ساده، که انباشته از ارقام و داده‌ها و فرمول ها نباشد، برای گروه های ذی‌نفع منتشر و توزیع شود. مدارکی که در جریان طراحی و اجرای برنامه منتشر می‌شود، برای اینکه بر مردم اثر بگذارد، باید به زبان ساده و جامعی نوشته شود و به طرق مختلف ارتباطی، از قبیل روزنامه‌ها و رادیو و تلویزیون، به آگاهی همگان برسد. در همین راستا، یک موضوعی که بایستی موضوع بحث عمومی قرار گیرد دستیابی به تعریف و درک مشترک از مفاهیم اساسی مابین مسئولان و مردم است. پیرامون مفاهیمی همچون توسعه، منافع ملی، اهمیت آموزش عالی و توسعه علمی، نقش و سهم دولت، نقش برنامه ریزی و سایر کلید واژه های مهم  بایستی به اجماعی ملی دست یابیم تا به استنباطی واحد در مورد مفاهیم، هدف ها و روش ها در فرآیند برنامه‌ریزی توسعه آموزش عالی برسیم. اگر ما از مفاهیم، اولویت ها و مسایلمان استنباط واحد نداشته باشیم، منابع و نیروهای محدود، صرف خنثی کردن یکدیگر خواهند شد.
 
در مواردی که دیدگاه های ذینغعان، در طراحی برنامه دخالت داده شود، احتمال بیشتری برای اجرای کارآمد آن وجود دارد. بدین روی، حمایت گروه های ذی نفع آموزش عالی که نمایندگی بخش های مختلف جامعه را دارند، ضروری است. به علاوه، باید ترتیباتی نهادی ایجاد شود تا سازمان های داوطلب را به نفع اجرای برنامه، هماهنگ نماید و شبکه‌ هایی  از گروه های حمایت کننده و پذیرنده برنامه، توسعه یابد.
در مجموع باید گفت تلاش ها برای نوسازی جامعه از طریق ابزار برنامه­ریزی در کشورهای توسعه نیافته، عمدتاً بدون دخالت و حضور مردم صورت گرفته است. تلاش های رسمی در توسعه اجتماعی در دست مدیران و یا تکنوکرات هایی بوده است که عموماً خود را عاقل تر از مردم دیده­اند و به جای جستجوی راه هایی برای خودیابی، خود فهمی و مشارکت مردم، ایده­های خود را تحمیل کرده­اند. برای حل مسائلی همچون تحقق توسعه علمی و دارا بودن یک نظام آموزش عالی قوی، ایجاد تغییرات اساسی در نظام انگیزشی جامعه مورد نیاز است. بنابراین یکی از وظایف هر نظام برنامه ریزی، طراحی یک نظام انگیزشی مناسب برای جلب مشارکت های مردمی با حضور ذینفعان در حوزه آموزش عالی است.
 
منبع: روزنامه وقایع اتفاقیه
  ۱۳۹۵/۰۸/۱۷ - ۰۱:۵۱  
  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


کد امنیتی را در کادر بنویسید >
::
دفعات مشاهده: 105 بار   |   دفعات چاپ: 13 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر
جمعیت توسعه علمی ایران Iranian Association for Scientific Development
Persian site map - English site map - Created in 0.05 seconds with 1074 queries by yektaweb 3600